Wednesday, 14 September 2022

პიესების ონლაინ კითხვა/Plays online reading, როგორც ალტერნატიული სახელოვნებო პლატფორმა




2020 წლის მარტის თვეში, თეატრალური უნივერსიტეტის დრამის რეჟისურის სტუდენტების ინიციატივით (ქეთევან სამხარაძე და დავით თარბა) სოციალურ ქსელში გამოჩნდა სახელოვნებო პლატფორმა „პიესების ონლაინ კითხვა/Plays Online Reading“, რომელმაც ონლაინ მაყურებლისთვის წარადგინა რამდენიმე თანამედროვე პიესის კითხვა, სხვადასხვა თაობის მსახიობებისა და სტუდენტების მონაწილეობით.


იმავე წლის ზაფხულში, ამავე პლატფორმის ეგიდით, ავტორებმა ქეთევანმა და დავითმა, ფიზიკურ სივრცეში - თეატრალური უნივერსიტეტის მეორე კორპუსის ეზოში უმასპინძლეს მაყურებელს და წარმოადგინეს, ჩემი აზრით, ერთგვარი <თეატრალური მანიფესტი> „შტამპი, პოსტების კითხვა 48 წუთში“. ტექსტს თავად ავტორები კითხულობდნენ კლასიკური მუსიკის თანხლებით და ცალსახად აღსანიშნავია, რომ, იმ დროს ჯერ კიდევ სტუდენტი ავტორების მიერ წაკითხული ტექსტი იყო/არის, მრავალშრიანი, რეფლექტორული, კრიტიკული, გულწრფელიც და ამავე დროს პრობლემატური - სათეატრო ცხოვრების უთანასწორო გზაზე...

2022 წლის მაისის თვეში (17, 18, 19, 20, 21) აღნიშნულ პლატფორმაზე ციფრული ჰიბრიდული პერფორმანსის Seerfits (After history) პრემიერა გაიმართა, ხოლო წინმსწრებად, დაინტერესებულ მაყურებელს ციფრული პერფორმანსის რეპრეზენტაციისთვის თვალის მიდევნება შეეძლო 5, 6 და 7 მაისს აუდიო-ვიზუალური მუზეუმის ჰოლიზეუმის პავილიონშიც.

პერფორმანსის იდეა დაფუძნებულია NFT – (Non fungible token) კონცეპტზე...



ერთი მხრივ, სტატიკურად მოძრავი ანიმაციური გმირები, სერფიტები მეტყველებენ ექსპრესიული მანერით - მსახიობების ცოცხალი ხმების მეშვეობით.


ტექსტის ავტორი და რეჟისორია ქეთევან სამხარაძე; მხატვარი/მთავარი ანიმატორი: თამარ სამხარაძე; ანიმატორები: თათია გოცირიძე და გიორგი სამხარაძე; კომპოზიტორი კი ნოე კვირკველია.

შინაარსის მიხედვით, სერფიტები ისევე მგრძნობიარენი არიან, როგორც ადამიანები. და ისეთივე რაციონალურები, როგორც ადამიანები.

ეს ჰუმანოიდი ჰერმაფროდიტი არსებები თითოეულ ეპიზოდში, ანუ ხუთივე ეპიზოდში, ხან იტყუებიან, ზოგჯერ კი ერთმანეთს და საკუთარ თავს არწმუნებენ, სძულთ, უყვარდებათ და თავისუფლებას - ხშირად გაუთვითცნობიერებულს ეტრფიან, როგორც ადამიანებს სჩვევიათ ხოლმე... ისევე ცდილობენ აუჯანყდნენ მიჯაჭვულობების მთელ წყებას, ხოლო შედეგად დესტრუქციას მიაღწიონ, როგორც ამის უსუსური მცდელობები აქვთ ხოლმე ადამიანებს.

ჰერმაფროდიტის ეტიმოლოგია ბერძნული მითოსიდან მომდინარეობს, ჰერმესისა და აფროდიტეს მიერ ნაშობი დუალური ორსქესიანი არსების აღმნიშვნელია.
ყოველი ეპიზოდის პროლოგში სერფიტები ნახსენებია, როგორც ჰუმანოიდი არსებები, მაშასადამე, ისინი არიან ფანტასმაგორიულები, მეტაფიზიკური განზომილებიდან შობილი - ადამიანური შეგრძნებების მქონენი ერთდროულად.

<ღია ზღვის შორეულ გალაქტიკაში პლანეტა სამჯურის მკვიდრი> ჰერმაფროდიტების ფენტეზის სტრუქტურულ ნაწილს - ემოციებისა და გრძნობათა ბუნების ქრომატულობა შემატეს გამხმოვანებელმა მსახიობებმა არტიკულაციით...: ანიკო შურღაიამ, ანკა დიდმანიძემ, თეა ალფაიძემ, ნიკოლოზ ჯაფარიძემ.

მსახიობების არტიკულაციური არქიტექტონიკის მიხედვით - ანიმაციური პერსონაჟები ხასიათდებიან ერთმანეთისგან განსხვავებული გრძნობებით, მოტივაციით, სურვილებითა და შიშებით. მათი ხმები გვაგრძნობინებენ: სევდას, გარკვეული თვალსაზრისით - ადიქციას, ბრძოლისუნარიანობას, ზიზღს, სიყვარულსა და უწყვეტი მოქმედების სურვილს...

ქეთევან სამხარაძის ტექსტი -  რომლის ინგლისური თარგმანის ავტორია ჯარჯი თოფურია, ფანტასტიკური, თითქოს და, ერთი შეხედვით ფლეგმატური ციფრული ვიზუალის მიღმა  სააზროვნო სიღრმეს გამოკვეთს, ემოციურ პლასტებსა და ვნებათაღელვას გვთავაზობს. სერფიტები განიცდიან, ბრძოლობენ, იმარჯვებენ, სძულთ და რადგან სძულთ - ძლიერი სიყვარულის უნარიც აქვთ...(!)

ეპიზოდი პირველი: <გამოღვიძებაა>
<ამბავი, სადაც ოთხნი არიან, აჯანყებულს იჭერენ, მეორე იტყუება, მესამე საშიშია, მეოთხეს კი ესმის, მაგრამ ვერ ლაპარაკობს.>

ეპიზოდი მეორე: <მოგონებაა>
<ამბავი, სადაც ვიგებთ, თუ რატომ, როგორ და სად დაიჭირეს აჯანყებული...>

ეპიზოდი მესამე: <დაკითხვაა>
<ამბავი, იმაზე ვისაც დაკითხავენ, ვინც ისმენდა, მაგრამ ვერ ლაპარაკობდა.>

 

ეპიზოდი მეოთხე: <ჩვენ, ყველა>
<სერფიტები იგებენ „სტატუსისგან“ თავის დახსნის გზას. ამბავი, სადაც ის, ვინც ტანჯვას ებრძვის, თავად არის ტანჯვა.>

ეპიზოდი მეხუთე: <ბნელი მატერია-აღსარებაა>
<ამბავი, სადაც, ვინც ძალებს თრგუნავს ეწირება მას, ვინც ყველგან და არსადაა ერთდროულად...>


 ციფრული პერფორმანსის მეხუთე ეპიზოდის უკანასკნელი სუბტიტრებია:
დასასრული. გაგრძელება იქნება... / The end / To be continued…


ჩვენ კი, მაყურებლები მოთმინებით დაველოდოთ ანიმაციური ჰუმანოიდი არსებების ვნებათაღელვის ინტროსპექციული, ინტიმური და რაციონალური ჯაჭვის პერსპექტიულ წერტილებს., და რაც მნიშვნელოვანია, ალტერნატიული სახელოვნებო პლატფორმის / პიესების ონლაინ კითხვა/Plays online reading სოციალურ ვებ. გვერდზე.




Sunday, 26 June 2022

ნაპრალებში მოქცეული ოჯახური ცხოვრების ფიქცია

 

საკითხი - კარდინალურად მუდმივ აქტუალურია, როგორც ყველა დროის უნივერსალური და ეგზისტენციური კრიზისის არქეტიპული შრე...


ორი ადამიანის შეთანხმების საფუძველზე შექმნილი <ოჯახური სივრცე>... მაშასადამე, უკიდურესად ინტიმური/პირადი გარემო.


ოჯახის დეფინიციის არსობრივი ინდიკატორია, იმ სივრცის გაინტიმურება და უკიდურესად პირადული იდენტობების გაერთიანება, რაც ადამიანებს ბუნებრივად ერგოთ, მათ შორის დეტერმინირებულად...

ფაქტობრივად, როცა ადამიანები ერთად ცხოვრებას გადაწყვეტენ, ისინი ნებაყოფლობით ერთმანეთის პირად სივრცეებს აერთებენ, ანუ ერთ-მთლიან <პირად სივრცეს> წარმოქმნიან და სამყაროს სუბსტანციურად - პერფექციონისტულ რაკურსში ერთად აღიქვამენ... (ერთი სივრცის პერსპექტივიდან..).

მაგრამ, რა ხდება მაშინ, როცა 30 წლიანი თანაცხოვრების შემდეგ, ქმარი, თურმე ხვდება რომ „ცოლი აღარ უყვარს“?!


30 წლიანი, გნებავთ, 5 წლიანი, ან, თუნდაც 2 წლიანი თანაცხოვრების შემდეგ, როცა „აღმოაჩენ“, რომ სხვა გიყვარს და არა ის, ვისთანაც წლები ილუზიური ცხოვრება გაკავშირებდა.


ან საერთოდ, რა ფენომენია, ჩვენს გარშემო და ისტორიული ასპექტით, აბსოლუტურად ყველა ეპოქაში - ფარისევლურად - მრავლად შექმნილი ოჯახები, რომლებიც ისტერიულ ტემპო-რიტმში (კიდევ კარგი!) ინგრეოდა და ინგრევა დღესაც. ან კიდევ, ყველაზე კოშმარულ შემთხვევაში კი არც ინგრევა!

ეფემერული იმპულსური სიმპატიებით შექმნილი ოჯახები, დროთა განმავლობაში იწვევს ტოტალური უსიყვარულობის კრიზისს... და როგორც წესი, მსგავს ატმოსფეროში აღზრდილი ბავშვებიც უსიყვარულობის მსხვერპლნი არიან ხოლმე, რომლებიც სხვადასხვა სახის აგრესიას ავლენენ ცხოვრების ეტაპებზე, ამავდროულად უყალიბდებათ კომპლექსების მთელი წყება, რის შედეგადაც ვიღებთ ტიპიურ, მაგალითად, მომავალში მოძალადე ქმარს.



აი, ამგვარ ეგზისტენციურ კრიზისს ეხება რუსთაველის თეატრის (ექსპერიმენტულ) მცირე სცენაზე დადგმული სპექტაკლი.


თანამედროვე ბრიტანელი რომანისტისა და დრამატურგის უილიამ ნიკოლსონის კინოსცენარის „ნაპრალების“ მიხედვით, რომლის ინსცენირების ავტორები არიან თავად სპექტაკლის რეჟისორი დავით თურქიაშვილი და დრამატურგი თამარ შუკაკიძე.
მხატვარი: ანა ნინუა; მუსიკალური გაფორმება: ლევან სარალიძის.
მონაწილეობენ - თათული დოლიძე, ლევან ბერიკაშვილი, ლევან სარალიძე, სოსო აბრამაშვილი.

 

30 წლიან თანაცხოვრებაში გაჩენილი „ნაპრალი“-ს ხმამაღალი გამხმოვანებელი ქმარი (ლევან ბერიკაშვილი) აღმოჩნდება, რომელიც ცოლს ეტყვის, რომ „მოსწავლის მშობელი უყვარს“ და უნდა დაშორდეს.

ოჯახური ცხოვრებისა და წყვილთა <თანაცხოვრების სურვილის> მრავალშრიან პერიპეტიებს იკვლევდა - უახლესი წარსულის ხელოვნების ისტორიაში - ფრანგული „ახალი ტალღის“ უმნიშვნელოვანესი წარმომადგენელი, უდიდესი რეჟისორი ერიკ რომერი (1920-2010).

რუსთაველის თეატრის სცენაზე 2022 წლის ივნისში (14-15.06) განხორციელებულ პრემიერას, ცხადია ესთეტიკური თვალსაზრისით რომერის ხელოვნებასთან კავშირი არ აქვს, თუმცა, ჩემი აზრით იდეური კონცეპტის ერთგვარი ანარეკლი შესაძლებელია განსაკუთრებით გამოიკვეთოს სპექტაკლსა და რომერის წელიწადის ოთხი დროის მიხედვით შექმნილ ტეტრალოგიას შორის, რომელსაც ასე უწოდებენ - „Tales of the four seasons”: (Conte de printemps/A tale of springtime-1990); (Conte d’hiver/A tale of winter-1992); (Conte d’ete/A summer’s tale-1996); (Conte d’automne/Autumn tale-1998), სადაც სინატიფითა და უზუსტესი ქარაგმული სვლებით ნაჩვენებია ადამიანებს შორის მიზიდულობის ხარისხის შესაძლო ვარიაციები...

ნიშანდობლივია სპექტაკლში მონაწილე შვილის (ლევან სარალიძე) ფიგურა, რომელიც ლოგიკური შედეგია უსიყვარულო დედ-მამის მიერ უდიდეს ფიქციამდე მიყვანილი <ოჯახური იდილიისა>, სადაც სინამდვილეში ყველა პერსონაჟი უბედურია.

ლევან სარალიძის გმირი, სწორედ, რომ მამის მსგავსად ეძებს და ვერ პოულობს მეორე ნახევარს... ბოლოს კი, საქციელით მიდის დასკვნამდე, რომ მას არ შეუძლია ამ გრძნობის გაგება...

და მართლაც, ის აბსურდულ გარემოში აღზრდილი შვილია, რომელიც ოჯახისგან მოშორებით ცხოვრობს ზრდასრულობაში და ვერ და არ შეუძლია „ვინმე შეიყვაროს“, იმიტომ, რომ თავად არის უსიყვარულობის მორევში გაზრდილი და ჩამოყალიბებული, ესე იგი, თავისი ოჯახის წევრების მსგავსად „მარტოა“, როგორც სულიერად, ისე განცდებით.


მას შეიძლება ვერც ვერასდროს დაემართოს ის, რაც რომერის ფილმში „ჩემი ღამე მოდთან“ (“Ma nuit chez Maud”- also known as “My night at Maud’s” or “My night with Maud”-1969) - ჟან-ლუი ტრენტინიანის გმირს ემართება მარი-კრისტინ ბაროს გმირის პირველივე დანახვისას!..
 

მიმაჩნია, რომ სპექტაკლში კიდევ ერთი კარდინალური მიმართულებაა აღსანიშნავი, როგორც მორიგი სტერეოტიპული საკითხი…(!)

თათული დოლიძის (ცოლის) პერსონაჟი ამბის ბოლო წამამდე ვერაფრით ეგუება ქმრის გაშორებას - თითქოს, გულწასულივით ‘ხავსს ეჭიდებოდეს’... უჭირს აღიარება და რეალობას უგულებელყოფს!

რატომ ჰგონიათ ქალებს რომ, როცა ქმარი მათგან მიდის - მაინც სამუდამოდ მათ ეკუთვნით(?!);


და პირუკუ, რატომ გონიათ კაცებს, როცა ცოლები სცილდებიან - მათზე სიცოცხლის ბოლომდე ფლობენ „მესაკუთრის“ ფუნქციას...(?!)


საკითხი, რომელსაც ზოგად დისკურსში <მესაკუთრეობის ფენომენი> კომპლექსურად მოიცავს აღმოსავლურ და დასავლურ კულტურებში - ერთბაშად რთული, მარგინალური სახის შეუქცევადი პრობლემაა, რომელიც გაცილებით ჩაღრმავებულ, ინტერდისციპლინარულ კვლევას ითვალისწინებს; მე კი ამჯერად აქ შევჩერდები...

პასუხი ბატონ ვ-ს, ანუ რესანტიმენტი ქართულ თეატრში 2

                                                                                 

ბატონ ვ-ს, რომელსაც მე პირადად არ ვიცნობ, თუმცა მისი სახელი მას შემდეგ გავიგე, რაც კონკრეტულ თეატრალურ საგანმანათლებლო სახელოსნოში მიიღეს, აქვეყნებს წერილს ჩემი მისამართით სახელწოდებით - „პასუხი ქალბატონ ა-ს, ანუ რესანტიმენტი ქართულ თეატრში“ო. მას შემდეგ რაც ბატონი ვ, ქართული ხელოვნების ყველაზე გრძელ თეატრალურ დინასტიას შეუერთდა, თამამდება კიდეც და რიგითი უცნობი ავტორისადმი, რომლის შესახებ წარმოდგენა არ აქვს, აქვეყნებს საკმაოდ კადნიერ წერილს, რჩევა-დარიგებებით სავსეს, თან გამაფრთხილებელს, რომ „მორალისტობას თვით ასკეტებიც კი უფრთხიანო“, ხოლო თავად კი ამ ყველაფერს გაორმაგებული ძალით აკეთებს და ჩემდამი წერილს თავისი „ათი მცნებით“ ასრულებს. ამისთვის ნამდვილად ბრავო და დიდება ბატონ ვ-ს!

ბატონ ვ-ს წერილს თუკი გულდასმით წავიკითხავთ - შემდეგნაირ დასკვნებს გამოვიტანთ:


ბატონ ვ-ს ჰყავს ცალკეული კულტები, რომლებსაც თაყვანს სცემს, როგორც ამ ქვეყნიდან დიდი ხნის წინ წასული ინტელექტუალური კულტები, (და თან რატომღაც ჰგონია, რომ მარტო მას და მის მეგობრებს აქვთ წაკითხული ეს ავტორები) მაგ., - ფუკო, სადი, იმანუელ კანტი, შოპენჰაუერი... (ყველა ამ ავტორს ასევე პატივს ვცემთ სხვა მოკვდავებიც, თუმცა თაყვანისცემის რიტუალებს არ ვუმართავთ!) ამავე დროს, ჩვენი დროის, ჩვენს გვერდით ფიზიკურად მყოფი ადამიანები ჰყავს გაკულტებული, მაგალითად, ბ. გიორგი მაისურაძე, რომელთანაც თურმე ყველა ავტორი, მკვლევარი, თუ მეცნიერი უთუოდ უნდა მეგობრობდეს და ის თუ გვეტყვის „სიტყვა-ყოფიერება არ გამოიყენო, არ გინდაო“-ჩვენც უნდა დავუჯეროთ და მივდიოთ მორჩილი ნებით... მაინც ვერ გავიგე ამ ყოფიერებას რას ერჩით ბატონო ვალერ და ბატონო გიორგი? ხან ყოფიერებას გამოიყენებს ზოგიერთი, ხან კიდევ სინონიმით ჩაანაცვლებს, (მაგ, მე ბევრჯერ გამიკეთებია ეს) და ალბათ, ონტოლოგია მეტად სასიამოვნოდ ჟღერს ხომ?..   კიდევ აკულტებს თავისი წერილის მიხედვით დათა თავაძეს, რომელსაც რეცენზიის სახით პანეგირიკსაც კი უძღვნის, ვით სუბორდინაციულ ბმაში მყოფი - მისი ვასალი დრამატურგი და აწ, უკვე თეატრის კრიტიკოსი ბატონი ვ.

„ჭკუას კი, ქალბატონი ა. ნამდვილად გვარიგებს, გვასწავლის რა და როგორ ვთქვათ, ვინ რაზე წეროს და ვინ რა დადგას, და ზოგადად, რას უნდა ესწრაფოდეს ხელოვნება, ნამდვილი ხელოვნება და არა - ფუჭი... ერთობ ბევრი და მნიშვნელოვანი რამ სცოდნია ქალბატონ ა-ს და რა ბედნიერებაა, რომ გაზიარებასაც არ დაგვზარდა!“---მაინც, რას გულისხმობთ ჭკუის დარიგებაში?! და თუ თქვენ მხოლოდ ამგვარი ინტერპრეტაციით თარგმნით ჩემს წერილს, ეს თქვენი პრობლემაა და არა ჩემი. იმავე ლოგიკით, თუ ყველას შეუძლია ის აკეთოს რაც სურს, ალბათ, თავადაც ხვდებით რომ მე ვერავის ვერასდროს ვერაფერს დავუშლი!.. ჩემს წერილში კი, უფრო სწორად, როგორც თავად უწოდებთ - „თეატრალური ესეს მაგვარ რაღაცაში“ რას დავწერ ასევე ჩემი გადასაწყვეტია, ხომ დამეთანხმებით ამაში ბატონო ვ?

„უნდა გვეთქვა „ჭეშმარიტებებსო“, რადგან ეულ ჭეშმარიტებაში ავტორის „ინტენციები“ და „იმანენტურ“ (მსგავსი ტერმინების გამოყენება უყვარს და ჩვენც მივბაძოთ) აზრთა ღვარი ნამდვილად ვერ ეტევა!“--- აი, აქ კი კომენტარი არ მაქვს, თქვენ ჩემს ლექსიკურ ტერმინებზე თუ დაიწყებდით ქილიკს, ამხელა მასშტაბს შეჭიდებული მეცნიერი ბატონი ნამდვილად არ მეგონა, კარგით ბატონო ვ, ესეც გასაგებია.

პოლიფუნქციურობასთან დაკავშირებით წერთ:
„კარგი, კიდევ უფრო გავამარტივოთ... ზედმეტი თავის მტვრევა არ გვინდა. მოდი, ასე ვთქვათ: რატომ დაასკვნა ავტორმა, რომ დარგი მრავალფუნქციურია? საიდან მოიტანა ეს აზრი? რატომ დაებადა? ის ფიქრობს, რომ დრამატურგიას სათეატრო ტექსტების, პიესების შექმნის გარდა, კიდევ ბევრი რამ ევალება? ფიქრობს, რომ თეატრის რეჟისურის ამოცანა თეატრალური წარმოდგენის დადგმის გარდა, კიდევ ბევრი რამაა? ეს ქალბატონი ახლა აშკარად უკრაინაში იბრძვის... ბრძოლის ველიდან გვწერს თავის წერილს, ორი აზრი არ არსებობს!“--- საიდან ასკვნით, რომ ეს უკანასკნელი ტერმინი სწორედ იმიტომ გამოვიყენე წინადადებაში, თითქოს თითოეულ დარგს ერთბაშად რამდენიმე რამ ევალებოდეს, რა თქმა უნდა არა, ეს ნახევრად ირონიული ნათქვამია და სწორედ იმას უსვამს ხაზს, რითაც წერილი დავიწყე, <უმჯობესია რეჟისორმა დადგას და რეცენზიების წერას შეეშვას, ხოლო კრიტიკოსმა კი სპექტაკლების დადგმისგან თავი შეიკავოს მეთქი.> - აი, ამ აზრს ავითარებს <პოლიფუნქციურობის> ირონიული გაგება ბატონო ვ, თქვენ რომ ასე ძლიერ აგაღელვათ.

 

ხოლო, შემდეგი აბზაცი, ავტორის პერსონალური რესანტიმენტის გარდა ჩემდამი, დამაკნინებლადაც მიმაჩნია, რადგან ავტორს, ანუ ბატონ ვ-ს ჰგონია, რომ ყველაფერი მხოლოდ მან იცის, გაუგია, უნახავს, წაუკითხავს და პლუს, ამას ეპისტოლარულად დეკლარირებს ზედმიწევნით დამრიგებლური ტონით! კიდევ ერთხელ, დიდება ბატონ ვ-ს და მისი კალმის მახვილივით მოქნილობის დიდებულ უნარს!  „ქალბატონო ა, მოდით, მე თქვენ ერთ, პატარა სიმართლეს გაგიმხელთ: მრავალი მსახიობია, რომელიც რეჟისორი გამხდარა, მრავალი დრამატურგია, რომელიც რეჟისორი გამხდარა, მრავალ რეჟისორს პიესების წერა დაუწყია და ა.შ. კაცობრიობა არ განადგურებულა ამით, ქალბატონო ა! მოდი, ჯერ ქართული მაგალითებით დავიწყოთ: გსმენიათ თუ არა, რომ დათა თავაძე თავიდან მსახიობი იყო, მერე კი რეჟისორი გახდა? ილია ქორქაშვილი თუ იცით, ახალგაზრდა რეჟისორი, რომელიც ასევე, მანამდე, მსახიობი იყო? დათა თავაძე რომ პიესებს წერს, ესეც თუ გსმენიათ? თუკი დათა თავაძემ გადაწყვიტა, თავის, ან სხვის სპექტაკლში ითამაშოს, როგორც მსახიობმა, თქვენ ამას დაუშლით? კარგით. ალექსანდრ ეკმანი თუ გსმენიათ, ქალბატონო ა? იცით, რომ ეს გენიოსი ჯერ მოცეკვავე იყო, წლების მანძილზე, მერე კი თანამედროვე ბალეტის რეჟისორი გახდა? კარგით!“


ბატონო ვ, მოდით ერთ სიმართლეს მეც გაგიმხელთ, სამყაროში არსებობს ძალიან ბევრი რამ, რაც მომხდარა და სხვადასხვა სიხშირით კიდევ განმეორდება, მაგ, ფაქტები/მოვლენები, მაგრამ ასევე არსებობს ამ მოვლენებსა და მომხდარ ფაქტებზე განსხვავებული, ანტიპოდური-(ეს ტერმინი გაგეგებათ ხომ?) მოსაზრებები.., ამიტომ ჩემი წერილი, კი არადა, ‘ესეს მაგვარი რაღაც’, სწორედ ამის ერთი მაგალითია... თუკი რაიმე მომხდარა, სულ არ ნიშნავს რომ ყველა აპრიორულად ეთანხმებოდეს, ან არგუმენტად მოჰყავდეს, იმიტომ რომ თავისუფალი ინტერპრეტაციის სივრცე ყველას კანონზომიერად გვერგო ბატონო ვ, <ონტოლოგიურად> ასევე! იქნებ, ახლა მაინც ოდნავ დაწყნარდეთ ბატონო.


მოდით, თავის მოკატუნება მართლა არ გვინდა პატივცემულო ბატონო ვ, პირდაპირ გეტყვით რომ, თქვენ ძალიან ცდებით, თუკი ჩემი წერილის ადრესატი პერსონალურად თქვენი თავი გგონიათ, გნებავთ, <დისტოპიის> საკითხში, ან <სქესობრივი აქტის საკუთარ თავთან სიმულაციის> პროცესში, თუ საკუთარ თავს გულისხმობთ, ეს მხოლოდ თქვენი პრობლემაა და მე სრულებით არ მეხება!.. ნამდვილად არა!.. ამიტომაც არ მგონია, რომ ამხელა კადნიერების უფლება გქონდეთ პერსონალურად მომმართოთ, და კიდევ უარესი, „რესანტიმენტს ჰყავხართ შეპყრობილიო“ ღმერთმანი! კიდევ ერთხელ, დიდება ბატონ ვ-ს.

„თქვენ წერთ არა ცოდნით, არა მეცნიერებისაკენ ლტოლვით, არა სიკეთის სურვილით, არამედ - ბოღმით, სიძულვილით, სხვისი არსებობის აუტანლობითა და ბოროტებით! და იცით, რატომ? იმიტომ, რომ რესანტიმენტს ჰყავხართ შეპყრობილი; იმიტომ, რომ „ჩაანალიზებისგან“ ამოვარდნილი ხართ და სამყაროში ადგილს ვერ პოულობთ!“
ბატონო ვ. აკი წერილს იწყებთ სიტყვებით „არ ვიცნობო“ და სათეატრო ესეს მაგვარ რაღაცით როგორ ასკვნით, რომ ბოროტებით და ბოღმით ვწერ?! - ხომ არ ფიქრობთ რომ, მცირე სივრცე მაინც უნდა დაგვიტოვოთ, რათა, რაც გვინდა ვწეროთ, თავისი ქვეტექსტებითა და თუნდაც თქვენისთანა მკითხველებისთვის ერთბაშად ამოუცნობი <კოდებით>. ა, უფრო სწორად, მორზეს ანბანის იეროგლიფური ენით...


ბატონო ვ, ფილოსოფია, ხელოვნება, პირველ რიგში თავისუფალი ინტერპრეტაციის სივრცეს იძლევა - რაციონალურ ლაბირინთებს თამამად გულისხმობს. აი, თქვენ კი აგიჩემებიათ მხოლოდ ეს სქემატური და ლიტონი სიტყვები <ცოდნითა და მეცნიერებითო> რომ ამბობთ, არ გიცდიათ თვითრეფლექსიისთვის მიგემართათ „ეპოქების ჩაანალიზების“ კვალდაკვალ და აღმოგეჩინათ რომ ინტელექტუალური სნობიზმისკენ ხართ მიდრეკილი, ცალკეული <მეტრების> აზრებში გახლართულხართ და მათი პრიზმიდან ცდილობთ თქვენი კალკი შექმნათ ონტოლოგია-ონტიკურობაში...(!)

რაც შეეხება <უკრაინაში მიმდინარე ომს> - ჩემს მიერ ერთ მცირე აბზაცში მოქცეული აზრი თქვენი დისკურსის ირონიულ და დამცინავ ‘ლაიტმოტივად’ აქციეთ! მაგალითად მოგყავთ უახლოეს წარსულში წარმოებული ომები და ფიქრობთ, რომ თქვენს მიერ მოყვანილი „არგუმენტაცია“ აბათილებს ამჟამინდელ ომს (ზოგადად ომებს) თუ რა ხდება?!.. იცით რა? მე ნამდვილად არ მგონია ომის თემა იმსახურებდეს ქილიკს - ტრაგიკულობის ყოვლად გაუმართლებელი მასშტაბის გამო...(!)

„ავიღოთ თქვენ მიერ ციტირებული შოპენჰაუერი. ეს ციტატა მთელს თქვენს მსჯელობას (რომელსაც ამ სიტყვით მხოლოდ პირობითად მოვიხსენიებ) ეწინააღმდეგება და ანგრევს, გესმით ეს თქვენ? არ გესმით. ვეცდები გაგაგებინოთ.

შოპენჰაუერი ამ ციტატაში მუსიკას გამოარჩევს ხელოვნების სხვა დარგებისგან, რომლებიც მხოლოდ წარმოდგენაზე არიან ორიენტირებულნი, მუსიკა კი თავად სამყაროს, როგორც ნებას, გამოხატავს, მას წარმოადგენს. რისთვის მოგყავთ თქვენ ეს ციტატა?”

ბატონო ვ, ფილოსოფიით ასე დაინტერესებულ პიროვნებას, გაგკვირვებიათ, გნებავთ მუსიკისა და თეატრის თანაარსებობის საკითხი?!..


როგორც ჩანს, თქვენ ფილოსოფიას მეტისმეტად ფილოსოფიური პარადიგმით უყურებთ, ზედმეტად სტერეოტიპულად და არავის უტოვებთ აზროვნების პროცესში თავისუფალი ინტერპრეტაციისთვის არეალს... კიდევ ერთხელ, რა სამწუხაროა ამხელა დოზით სქემატურობა და ინტელექტუალურ შტამპში ჯდომა, ბატონო ვ., საბოლოოდ, მცირე რეზიუმეს სახით, მინდა გითხრათ რომ, ინვექტივას უფრო დაემსგავსა თქვენი წერილი ბატონო ვ, და არა მეცნიერული კვლევისკენ მიდრეკილ რაიმე, თუნდაც უსუსურ მცდელობას.


და კიდევ, თქვენი თქმის არ იყოს: „ მე რომ შემეძლოს, ყველაზე ცოტა, ათი წელი მაინც გამოგკეტავდით „კარცერი-ლუქსში“, რათა მთელი ეს დრო მეთოდურად გემეცადინათ და პროფესიული სინდისით გამოსულიყავით იქიდან.“არც თქვენ გაწყენთ, მინიმუმ ორი ათეული წელი მაინც კარცერი-ლუქსში რომ გამოიკეტოთ და შემდეგ ინტელექტუალური სნობიზმისგან ჩაწყნარებული, შედარებით დამშვიდებული გამოხვიდეთ იქიდან, თან პლუს თქვენი ‘პროფესიული სინდისიც’ გაავარჯიშოთ.

მიუხედავად უარყოფითი და თითქმის დანის პირზე მიყვანილი პერსონალური შეურაცხყოფის ირიბი ფორმისა, რასაც თქვენი წერილი მოიცავს ჩემი მისამართით, მე მაინც მთელი გულით გისურვებთ წარმატებას და სიხარულს ცხოვრების რთულ ლაბირინთში.


 <ეპოქების ჩაანალიზების პარალელურად> კი ეცადეთ საკუთარი თავი მთლად არ დაკარგოთ.

Saturday, 23 April 2022

ხელოვნების რე-აქცია ყოფიერების კატაკლიზმაში



...ვიდრე მასიურად სახელოვნებო დარგებში მომუშავე ავტორები საკუთარ თავთან სქესობრივი აქტის სიმულაციით დაკავდებიან და <ფარსი ნეტარების> სიხარულით დაკმაყოფილდებიან...(მარკიზ დე სადის სტილში) დროა განისაზღვროს ერთგვარი სადემარკაციო ხაზები მიმართულებებში, დარგების პოლიფუნქციურობის მახასიათებლები და ეტიმოლოგიები, იმდენად, რომ არ დაირღვეს ერთმანეთის პირადი საზღვრები.


მაგალითად, რეჟისორებმა, რომ საკუთარი დადგმების რეცენზირებას მიჰყონ ხელი, ან კიდევ დრამატურგებმა თავიანთი ტექსტების (ან სასცენო ადაპტაციების) თვით-ანალიზაცია მოახდინონ, ხოლო კრიტიკოსებმა კი, სპექტაკლების დადგმა, ან პერმანენტულად პიესების წერა (ეს რომ ხმოვანი ტექსტი იყოს, აქ მოუხდებოდა თვითდამცინავი სარდონიკული სიცილის ხმა) - უდავოდ საინტერესო ექსპერიმენტი იქნებოდა, ღმერთმანი...

რა ფუნქცია აკისრია ხელოვნებას დღეს(?), თავი დავანებოთ განვლილი ეპოქების გამოწვლილვით, სკრუპულოზურ ჩაანალიზებას, ეს თვალშისაცემად ხელშესახებს დიდად ვერაფერს გვაძლევს, გარდა კეთილშობილური/არა-მავნე და უსაფრთხო ბელეტრისტიკისა.

მაშინ, როცა წარმოუდგენელი ხარისხის ბოროტება (ოკუპანტი რუსეთი) უკრაინელი ერის ღია გენოციდს ახორციელებს, და როცა, მთელი ცივილიზებული სამყარო - მშვიდად, ხან კი აღშფოთებულ ტონალობაში, პირდაპირი ტრანსლაციით ადევნებს თვალს/ეგუება შემზარავ ფაქტებს, ვიდრე ჰუმანიტარული და მილიტარისტული - (მილიტარისტული ჩემთვის ანტიპაციფისტური ჟესტია და ომის ლეგიტიმაციაა) ნეიტრალურად დისტანციური „დახმარებით“ იწმენდს ნამუსს, გნებავთ უხერხული შეგრძნებისგან თავისუფლდება... ერთი კონკრეტული ერის ყოველი წარმომადგენელი ყოველდღიურად უბედურდება - „ბუკვალურად“, ფიზიკურად კვდება, ან კიდევ სულიერ ფატალიზმს გაათასმაგებულად შეიგრძნობს, როცა უსაყვარლეს ადამიანებს კარგავს...(!)

აი, ამ დროს, რა შეიძლება თქვას ხელოვნებამ?!.. თანამედროვე ხელოვნებამ?! თუ გნებავთ, მასკულტურის პასუხი როგორი უნდა იყოს ომის მიმდინარეობაზე, ან პოსტ-საომარ პერიოდში?!


ყველაზე მეტად მუდმივქმნადმა, უწყვეტი რეგენერაციის უნარის მქონე ცოცხალმა ხელოვნებამ, რომლის უნიკალური გამოვლინებაა თეატრი, რა სახის რეაქციონური პასუხი უნდა შეაგებოს ონლაინ რეჟიმში მიმდინარე ომის სიბილწეს(?!), როგორ რეფლექტორულ და მკაცრ-მანიფესტურ პროკლამირებას უნდა მიმართოს?! ცხადია, დიდი კითხვის ნიშანია...
 

თეატრს, რომლის ფუნდამენტურ ფუნქციად და მორჩილად გათვითცნობიერებულ მოვალეობას ოდითგანვე წარმოადგენდა ჰუმანიზმის - კრებსით ჭრილში - აპოლოგია, როგორც ადამიანის კეთილი ნების ანთროპოცენტრული გამოვლინება., რისი თქმა შეუძლია ახლა ომის სისასტიკის საპირწონედ, ისე, რომ დაიცვას ბალანსი და არ იქცეს ომის დუბლირებული ინსცენირების ჰიბრიდულ ნიმუშად, ამავდროულად, ესთეტიკურად აკრიტიკოს არნახულად სასტიკი რეალობა, ანუ ადეკვატური ფორმებით ეცადოს გამოთქვას დაგროვილი მყიფე სათქმელი...
 

ცოცხალი ხელოვნება, და უმთავრესად თეატრი, მხოლოდ გასართობი, დროის სასიამოვნოდ გასატარებელი, გარკვეულწილად პრივილეგირებული (ბურჟუაზიული ანაქრონული წარმოდგენით) პლატფორმის სივრცულობას აღარ უნდა უსვამდეს ხაზს! ეს, როგორც მინიმუმ, ძალიან დიდი უხერხულობაა უკვე, ‘მოყირჭებულად’ (სხვა ტერმინი ვერ მივუსადაგე) მომაბეზრებელია!

ვფიქრობ, მართებულია, რომ დღევანდელი თეატრი საზოგადოებრივ-სოციალური მნიშვნელობის რანგს „ეპოტინებოდეს“ თავისი ფუნქციონალური სემანტიკით,
რათა სოციუმში ბუნებრივად გაჩნდეს განცდა, თეატრის, როგორც საკმაოდ წონიანი <ფუნქციური> დატვირთვის მქონე „ინსტიტუციის“ აღქმის, რომელსაც რაიმე ტიპის სასიკეთო, გარკვეულად ალტრუისტული გავლენის მოხდენა შეუძლია საზოგადოებრივ ცხოვრებაზე, მისი ურთულესი მიმდინარეობის მიუხედავად... უარეს შემთხვევაში კი, ილუზია მაინც შექმნას, რომ ხელშესახებად სიცოცხლისუნარიანს წარმოადგენს ხალხისთვის, და არ არსებობს მხოლოდ თავისთვის!

შოპენჰაუერი მუსიკის შესახებ ამგვარ თეზას ავითარებს: „მუსიკა, როგორც ხელოვნებათა შორის უმძლავრესი, დამოუკიდებელი ხელოვნება, თავის მიზნებს საკუთარი საშუალებებიდან გამომდინარე აღწევს და, ამდენად ძალზე შორს დგას იმისგან, რომ მხოლოდ დამხმარე იყოს პოეზიისა, ასეთივე გარკვეულობით ის არ საჭიროებს სიმღერის სიტყვებს, ან ოპერის მოქმედებას“. ის არ გამოხატავს „მოვლენას“, არამედ შინაგან არსს, ანუ ყველა მოვლენას „თავის თავში“ - თავად ნებას“.


მიმაჩნია, რომ ცოცხალი, აქ და ახლა მყოფი ქმნადობის პროცესის უმნიშვნელოვანესი ვალდებულებაა, არა მხოლოდ, რაიმე „დისტოპიური“ მოვლენებისა და ფაქტების პირდაპირი გამოხატვა სახელოვნებო ენით, არამედ სახელოვნებო ენაზე ამ შემზარავი, ხან კი მშვენიერი მოვლენების - რაც ადამიანის ცხოვრებას თან ახლავს - თარგმნა (ფილოსოფიური ტერმინოლოგიით) - აქსიოლოგიურ ასპექტში... მისი შინაარსის დემონსტრირება, ე.ი. ინტენციონალური (იმანენტური) მხარეების გახსნაც.

მაგალითად; დიუშამისა და მალევიჩის აზროვნებაც დიდი კითხვის ნიშნებს სვამს (ჩემი აზრით), რა კლასიფიკაციით უნდა ვიმსჯელოთ, როგორც სპონტანური რე-აქციისა და რადიკალური პროტესტანტიზმის სინთეზი, თუ უდიდესი ხელოვნების ნიმუშები, თუ ორივე ერთად(?!).


ვფიქრობ, რომ ეს ბეწვის ხიდზე გასავლელი ურთულესი საკითხია ყველანაირ ხელოვნებაში, რადგან მრავალფეროვანი სკაბრეზიც კი რანჟირებასა და დოზირებას მოითხოვს, მობეზრება რომ არ დაბადოს ხალხში. ზუსტად ისევე, როგორც მუდმივად სილამაზისა და ჰარმონიის დემონსტრირებამ შეიძლება გულზიდვა მიიღოს რეზულტატად. შემოქმედებითი ცოცხალი პროცესი ამ უკიდურესობებზე მაღლა დგას, თავისი არსით, სემანტიკითა და მორფოლოგიით.

წარმოვიდგინოთ, ავტორი-კრიტიკოსი, რომელიც თავის რეცენზიაში პირად შეურაცხყოფას აყენებს მთლიან სადადგმო ჯგუფს, უცენზურო სიტყვების სიმრავლეს იყენებს ტექსტის შემადგენლად. ამ დროს, ცხადია ბუნებრივად წარმოიქმნება ლეგიტიმურად ანტაგონისტური რეაქცია დადგმის მესვეურებში, იმიტომ რომ, ეს ცდება ეთიკური აზროვნების კანონიკას...
აი, დაახლოებით ამგვარია რეაქცია მაყურებელში, როცა ის სცენიდან ისმენს მხოლოდ უმისამართო ან მიზანმიმართულ გინებას, ვაგინისა და გენიტალიების (ქართულ სცენაზე ჯერ ვერ ბედავენ არა ვერბალურად ამხელა ხარისხის ეგზიბიციონიზმს) მრავალნაირ რეგისტრში ყვირილს. მავანი იტყვის; ამაში ფულს რატომ უნდა ვიხდიდე, როცა თავადაც შემიძლია მსგავსი ლექსიკური ერთეულების ულამაზესი კასკადი მოვიწყო ჩემთვის და გაცილებით ინტიმურ გარემოში, ვიდრე თეატრია (მაგალითად, საკუთარ სახლში).


სინამდვილეში ამდაგვარი უკიდურესობები ხდება სათქმელის, რე-აქციის, გამოხატული ესთეტიკური აზროვნების ზედა, მთავარი და წარმმართველი შრე... ამიტომ, იქ დანარჩენი, გაცილებით კარდინალური, გნებავთ რიტორიკულ-სენტენციური პლასტები ჩრდილში ექცევა, იჩქმალება და ყველასთვის გაუგებარი ხდება... ვერ აღწევს ხალხამდე.
აი, ეს არის დღევანდელი საშემსრულებლო სათეატრო აზროვნების, დემონსტრაციულობისა და დეკლამაციურობის საბედისწეროდ უხეში შეცდომა. (შესაძლოა ძირითადიც).

მაყურებელს, მკითხველს, მსმენელს და სხვა, სჭირდება <ფრივოლურისა და დელიკატურის> ბალანსი.


რადიკალური მიმართულებები ხელოვნების ისტორიის ლაბილურ გზაზე, ზუსტად ისევე ფრუსტრირებულები არიან (ჩემთვის), როგორც ქრესტომათიულად ალოგიკური, თან ამორალური სკეპტიციზმი <ჰამლეტის ოფელიასადმი სიყვარულის> ორმოციათას ლაერტთან გატოლებისა.
ეს ხომ თვალსაჩინო ნონსენსია!..

#კომპოზიცია, პიტ მონდრიანი. (1934)

Wednesday, 2 March 2022

პროფესიული კრიტიკა და საშემსრულებლო ხელოვნება

                                                                              




                

*ონორე დომიეს კარიკატურა



ყველანაირ კრიზისულ მოცემულობაშიც კი, ყოველთვის სასიხარულოა - ალტერნატიული პროცესის წამოწყებისკენ გადადგმული ნაბიჯები, როგორც პროფესიულ კრიტიკაში, ისე საშემსრულებლო ხელოვნებაში. განსაკუთრებით მაშინ, როცა დამოუკიდებელი წამოწყებები (პროექტები) ემსახურება არსობრივად ახლის შექმნას, ერთგვარად <სისხლის გადასხმას> და არა დომინანტური, მკვდარი სქემატურობის „მოდელირებას“., რისი მიღწევაც ურთულესია რეალურად!
 

გლობალურ მასშტაბში გაანალიზებისგან რომ თავი შევიკავოთ და მხოლოდ ლოკალურად, ჩვენი ქვეყნის რეალობის ნიმუშზე განვიხილოთ - სტატიის სათაურად გამოტანილი  ორი ნიშანდობლივი სახელდების - <კრიტიკისა და საშემსრულებლო (სათეატრო) ხელოვნების> ურთიერთ-მიმართების საკითხი, უმთავრესად გაისმის ავტომატურად ლოგიკური კითხვები: რისთვის არის საჭირო კრიტიკა?! და პროფესიული კრიტიკის გარეშე რატომ არ შეიძლება იარსებოს ხელოვნებამ?!


ან რა როლს ასრულებს კრიტიკა საშემსრულებლო ხელოვნების ფუნქციონირებისა და პრაქტიკული განვითარების საქმეში?! ახდენს სასიკეთო გავლენას თუ ტრაფარეტული ნიშა უჭირავს?!
 

იმ პირობებსა და მოცემულობაში, როცა თეატრალური ხელოვნება - საზოგადოებრივ-სოციალური ცხოვრების ფორმირებაზე უმნიშვნელო გავლენასაც კი არ ახდენს(!), ცხადია, ერთი მხრივ, რთულია დისკურსის წარმოება „კრიტიკის მნიშვნელობაზე“ სფეროში...

თუმცა, მეორე მხრივ, მსგავსი დისკურსი თუ არასდროს წამოიჭრა, სტაბილურ ბუნდოვანებაში გააგრძელებს არსებობას თავად დარგი, რამდენი პროგრესული წელიც არ უნდა გავიდეს!

 

ერთგვარი ფერწერული სურათის ანარეკლი რომ შევქმნათ, დაახლოებით ამგვარი ვარიანტებია კრიტიკის გაგებისა თეატრალურ საზოგადოებებში, უფრო სწორად კი, ცალკეულ თეატრალურ კლანებში. (თითოეულ თეატრს, იქნება ეს დიდი მოცულობის, მომცრო თუ საშუალო ზომის, ხომ ლეგიტიმურად ტრადიციული კლანური სისტემა აქვს!):
ვარიანტებს ძალიან პირობითი ნუმერაციით დავყოფ, შესაბამისად თითოეული ნუმერაცია შეიძლება იყოს ქრონოლოგიურად ნებისმიერი.

პირველი: -> როცა დადებითი გამოხმაურებაა კონკრეტულ სახელოვნებო პროდუქტზე - შემოქმედებით ჯგუფს ეს უხარია თავისთვის ჩუმად, ან იგნორს მიმართავს ან (უიშვიათესად გამონაკლისი გულწრფელი მადლობების გარდა!) სასხვათაშორისო/ეტიკეტურ „მადლობას“ იხდის...

 

მეორე: -> როცა კრიტიკის მხრიდან უარყოფითი გამოხმაურებაა კონკრეტულ ‘ნაწარმოებზე’, იქნება ეს, პუბლიკაციის სახით, ზეპირსიტყვიერი, უმსუბუქესი კრიტიკული რეპლიკა თუ სხვა. - ამ დროს, თითქმის ყველა თეატრალურ კლანს, გარდა იმ ჯგუფისა, ვისაც პირდაპირ ეხება უარყოფითი გამოხმაურება - უხარია, ერთთავად აღტაცებას განიცდიან და მიმართავენ კოლექტიურ ბულინგს (დაცინვა, „ტრივიალური ღადაობები“ და მისთანები;), რაც  რასაკვირველია, ცდება, როგორც პროფესიული, იმდენად ეთიკური ნორმის გამოხატვის დემოკრატიულ ჩარჩოებს!..

მესამე: -> როცა აბსოლუტურად უადგილო და გაუგებარია კრიტიკის არსებობის საჭიროება სფეროში. (სამწუხაროდ!) ეს გამოიხატება, ერთმანეთისგან აბსოლუტურ გაუცხოებაში მყოფ, სტატიკური სიცოცხლის მქონე პროფესიული კრიტიკისა და საშემსრულებლო ხელოვნების მაგალითზე, როცა ერთი სეგმენტი თავისთვის მიემართება და მეორე თავისთვის, მათ შორის არ არის ბუნებრივად საგნობრივი ბმა-კავშირი, არანაირი სინერგიის ნიშნები...

ამ სურათის რუდიმენტული სათავე, პირველ რიგში „თეატრალური უნივერსიტეტია“, რამეთუ ორივე პროფესიის წარმომადგენლებს უნივერსიტეტი უშვებს ყოველ წელს, როგორც დიპლომირებულ სპეციალისტებს.


ამჟამად კი, უნივერსიტეტის ბაზაზე დაკანონებული სილაბუსების განრიგის მიხედვით, თეორეტიკოსები (და მე აქ, ამ შემთხვევაში ვგულისხმობ თეატრმცოდნეებს, მეტი რელევანტურობისთვის...) და დრამის ფაკულტეტის სტუდენტები არ იკვეთებიან ერთმანეთთან არცერთი აკადემიური სასწავლო წლის მანძილზე., რაც ჩემი მოკრძალებული აზრით, გახლავთ უდიდესი შეცდომა, რადგან გაუცხოება, მიუღებლობა ერთმანეთისადმი ამ პროფესიის ხალხს შორის, სწორედ აქ არის ფოკუსირებული… ცალკე რომ არაფერი ვთქვათ, ორივე კონცენტრაციის პროფესიული განვითარების ეტაპების უპერსპექტივობაზე.

თეატრმცოდნეების ჯგუფები, რომლებიც ისე ამთავრებენ უმაღლეს სასწავლებელს, რომ უშუალო თვითმხილველნი არ არიან, არ იცნობენ - იმ საქმიანობის პრაქტიკული განხორციელების გზებს, მეთოდებსა და ეტაპებს, რისი თეორეტიკოსებიც არიან, ვერანაირად ვერ იქნებიან სამომავლოდ ობიექტურად სამართლიანები და მხრებში გამართულები, ისევე, როგორც ყოველი მომავალი მსახიობი და რეჟისორი, რომელსაც არანაირი შეხება, კავშირი არ ექნება თეატრმცოდნეების ჯგუფებთან, ვერასდროს გაიგებს, (რამდენი წელიც არ უნდა გავიდეს!) თეატრმცოდნის აუცილებლობის საჭიროებას, მისი, როგორც რეჟისორისა თუ მსახიობის პროფესიული სიცოცხლისუნარიანობის გადარჩენის თვალსაზრისით.

ამგვარი პრაქტიკა აქამდე ხელს უწყობდა რეალურად არავის ინტერესის არეალში მყოფი - დამწყები ენთუზიასტი თეორეტიკოსების ‘ჰობად ქცეული’ პროფესიის ლატენტურ, ამავე დროს ფორსირებულ კვდომას. სამომავლოდ რა ბედი ელის ამ ყველაფერს - ამას დრო უკეთ აჩვენებს, ამაზე წინასწარ მსჯელობა არასწორი მგონია...

 

საბოლოოდ, ყველანაირი მიგნების, აღმოჩენის, შექმნის საწინდარია - პრაქტიკისა და თეორიის ცოცხალი კორელაცია,. და არა ტომებად ქცეული მეთოდების, სტილების და დოგმების ორთოდოქსული მიმდევრობა!..

გულის სიღრმეში ყველა პრაქტიკოსს გადასარევად კარგად ესმის, თუმც ცალკე თემაა რამდენად აღიარებენ ხმამაღლა; - რომ ოჯახის წევრების უპირობო აღფრთოვანების, მეგობრების გულისამაჩუყებელი აპლოდისმენტების მიღმა - სჭირდებათ (ანუ უნდათ) პროფესიული შეფასება-ანალიზი - ნებისმიერი ტიპის სახელოვნებო „პროდუქტზე“.

 

ჩემი მოკრძალებული ხედვით, შთაბეჭდილება მაქვს, რომ თეატრმცოდნის, როგორც ასეთის, თეატრის კრიტიკოსის როლი და არა თეატრის ისტორიკოსის (არსებითად სხვადასხვაა) - დიდწილად ნიველირებულია, და ეს მხოლოდ პროფესიული ბანალური „ვერ რეალიზების“ ბრალი არაა, ამის მიზეზი მეტწილად თავად სფეროში არსებული არაჯანსაღი ატმოსფერო, ორმაგი სტანდარტები, დისკრედიტაციული მიდგომები და საკმაოდ მარგინალური მუდმივმოქმედი კომპლექსური ჯაჭვური სისტემაა, რამაც შესანიშნავი სარბიელი მისცა თავად სფეროს არადემოკრატიული გარემოს გენერირებისთვის!


ძალიან ხშირად ვსვამთ კითხვას, როგორც ქვეცნობიერში, ისე ცნობიერში - საერთოდ რა საჭიროა ეს საქმიანობა? ხშირად გვეზედმეტება კიდეც, (უმთავრესად კი საკუთარ თავს ვგულისხმობ აქ!) თავად ამ პროფესიის ხალხს, რაოდენ სევდიანიც არ უნდა იყოს ამის, როგორც ფაქტის კონსტატირება...


კარგად რომ დავფიქრდეთ, შესაძლოა სფერომ ამ ვიწრო პროფესიული სეგმენტის გარეშეც დიდად არაფერი დაკარგოს, რადგან, კვლავაც, როგორი სახის კრიზისული სიტუაცია არ უნდა შეიქმნას, საშემსრულებლო ხელოვნება ყოველ ჯერზე გადატრანსფორმირდება ერთგვარად და მიეცემა სიცოცხლის შესაძლებლობა, რამენაირი რეალიზაციის ფორმებს მაინც გამოძებნის... იმ დროს, გულწრფელები რომ ვიყოთ, არავის გაახსენდება და სინამდვილეში არც არავის აინტერესებს პროფესიული კრიტიკის ფუნქციონირების სიხშირე თუ ინტერვალი; - ვინაიდან ტაშის დამკვრელი ხელოვნებას მუდმივად ეყოლება!
 

თუკი ინტენსიური, კონსტრუქციული და საგნობრივი კრიტიკა პოზიტიურ, გნებავთ სასარგებლო გავლენას არ ახდენს მთლიან საშემსრულებლო პროცესზე, თუ რაკურსებს არ უცვლის პრაქტიკული განხორციელების გზებს, მაშინ კრიტიკის არსებობის დიდ აუცილებლობას მაინცდამაინც ვერ ვხედავ.


თეატრის ისტორიკოსს, მკაცრი ქრონოლოგიური სიზუსტით, სპექტაკლებისა და პერფორმანსების რაოდენობრივი ნუსხის აღრიცხვა შესანიშნავად შეუძლია... რათა ისტორიას შემორჩეს ყოველი დადგმა, როგორც მშრალი, დოკუმენტური ფაქტი.
კრიტიკას, რაშიც მე მოვიაზრებ - მთელ რიგ რეფლექსიურ პროცესებს, გაცილებით რთული, საპასუხისმგებლო მისია აკისრია...

დღეს ნამდვილად აღარ კმარა ენთუზიასტების გაერთიანებით მოპოვებულ სივრცეებში ვნებადაცლილი ახალგაზრდული სულისკვეთება! დღევანდელი მაყურებელი, ტექნოკრატიული პროგრესის საპირწონედ მეტად მომთხოვნია, და შესაბამისად, მარტო სახელმწიფო თეატრებისგან განსხვავებულ ლოკაციებში (მოდად ქცეული!) გათამაშებული სანახაობით თვალს ვერავინ, ვერავის აუხვევს... თუკი იდეურ-კონცეფციური, თვალშისაცემი სხვაობა და ხელშესახები მოდიფიკაცია არ იქნება - სათქმელის, შემოთავაზებული ენის, გამოხატვის ფორმების დემონსტრირების თვალსაზრისით. დამოუკიდებელი-თვითინიცირებული პროექტების ფინანსური შესაძლებლობები, (დამეთანხმებით) მაყურებელს ნამდვილად არ აინტერესებს, როცა სანახაობის საყურებლად დროს უთმობს კონკრეტულ დასს (ჯგუფს)...

უახლესი პერიოდის მაგალითი რომ მოვიყვანოთ შემოთავაზებული დისკურსის გასამყარებლად: სახელმწიფო თეატრების ჩაკეტილ სივრცეებს გავუსვათ ხაზი, სადაც ჩარაზული კარის მიღმა არავინ უშვებს მომავალ თეატრმცოდნეებს საკუთარი პროფესიული უნარ-ჩვევების განვითარების ხელის შეწყობის მიზნით... რაც თავად თეატრების ესთეტიკური ევოლუციის კვდომის უპირობო ნიშანიცაა ამავდროულად! მაგრამ 2014 წელს იყო - ნახევრად ინერტული და გამოვიდა რომ ირონიულიც ყოფილა - მცდელობა (მუნიციპალური თეატრის) სამეფო უბნის თეატრის ბაზაზე ჩამოყალიბებული „თემურ ჩხეიძის სახელოსნოს“ ინიციატივის მიხედვით - დრამატურგების, რეჟისორებისა და თეატრმცოდნეების ინტეგრირებული ჯგუფების მიღების დაანონსება, რომელმაც დასაწყისშივე ობსტრუქცია განიცადა და დღემდე ხსენებული სახელოსნო მხოლოდ დრამატურგებისა და რეჟისორების მცირე ჯგუფებს იღებს. რასაკვირველია, ესეც კიდევ ერთი მაგალითი უახლესი ქართული თეატრის ისტორიის სინამდვილიდან.

იმის საფრთხე ყოველთვის იარსებებს, რომ ყოველი ‘ალტერნატიული პროცესის შექმნის’ მცდელობა - დროთა განმავლობაში არ იქცეს - ‘ტრადიციული მკვდარი სტრუქტურის’ მქონე მიკრო მოდელად.


დაშტამპული სქემატურობისგან დისტანცირების პროცესი ყოველთვის ურთულეს გამოწვევად დარჩება სახელოვნებო სფეროს ყველა დარგისთვის!..


Thursday, 6 January 2022

სიყვარულის "იდუმალი ვარიაციები"


 ჩემთვის ძალიან საპატივსაცემო პედაგოგი, (ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი, თეატრმცოდნე) თამარ ბოკუჩავა - სტუდენტებს ხშირად გვიმეორებდა: (დაახლოებითი პერიფრაზირებით) „არ შეგეშინდეთ ტერმინების, რადგან ისინი ცნებებს ზუსტად აღნიშნავენ და გახსოვდეთ, რომ ჩვენი პროფესიის ნაწილი ესეც არისო“...

დღეს ქალბატონი თამარი რომ ცოცხალი იყოს, მსუბუქად გაიღიმებდა მორიგ ჯერზე, იმ ფაქტის შემხედვარე, თუ როგორ ხდება ბულინგის მსხვერპლი რიგითი ავტორის რეცენზია, სწორედ იმიტომ რომ, კრიტიკულ კონტექსტშია დაწერილი. ბულინგი - უცხო სიტყვაა და ყველანაირი ინტელექტის კოეფიციენტის მქონე ადამიანისთვის „გასაგები ქართულით“ - ჩაგვრას ნიშნავს.

5 დეკემბერს, კოტე მარჯანიშვილის სახელობის სახელმწიფო დრამატული თეატრის სცენაზე, რეჟისორ თემურ ჩხეიძის სპექტაკლი “იდუმალი ვარიაციები“ კიდევ ერთხელ ითამაშეს არაერთგზის შკავშირებულმა, დახვეწილი ხელწერის მქონე მსახიობებმა: გია ბურჯანაძემ და ალეკო მახარობლიშვილმა, რომლებიც თემურ ჩხეიძის ინტელექტუალურ-ფსიქოლოგიური ესთეტიკისადმი სოლიდარულები არიან, ანუ თავადაც ეთანხმებიან და რაციონალურად მიჰყვებიან დიდი გამოცდილების მქონე რეჟისორის იდეოლოგიურ კონცეფციებს, მის ესთეტურ შრეს... ამას მოწმობს, იგივე მსახიობებთან მრავალი წლის მანძილზე, რეჟისორის ერთობლივი მუშაობის არაერთი ფაქტი. სპექტაკლის პრემიერა შედგა ა.წ. 24-25 აპრილს.

ერიკ-ემანუელ შმიტის პიესა “იდუმალი ვარიაციები“ 1996 წელს დაიწერა, ხოლო 2021 წელს თემურ ჩხეიძე ქართულ სცენაზე დგამს საინტერესო ინტერპრეტაციას და ვიმედოვნებ, თეატრის დაკვირვებული მაყურებლისთვის კარგად არის ცნობილი, თუ როგორი რაფინირებული ფორმებით, ძალდაუტანებლად ანხორციელებს რეჟისორი, თეატრალური სპეც-ეფექტებისა და სნობური სიკეკლუცის გარეშე, მხოლოდ დრამატული ტექსტითა და მსახიობების ქმედითი ასპექტით - მიმზიდველი ატმოსფეროს შექმნას,. მსგავსი მუშაობის რეზულტატია მაყურებლის ჩართულობა-დაინტერესების თვალსაზრისით... რადგან, თემურ ჩხეიძე, თუ არ ჩავთვლით რამდენიმე სუსტ დადგმას ბოლო წლებში, უმეტესად ირჩევს არტისტებს, რომლებიც შედარებით იოლად ახერხებენ ინტერესის გამოწვევას მაყურებლის თვალსაწიერში...

ჩემი აზრით, პოსტდრამატული თეატრისთვის ავთენტური ინტერაქციულობა არ გულისხმობს, მაინცდამაინც მხოლოდ პირდაპირ შემხებლობას, ხელის შეხებას ან თუნდაც აგრესიულ ზეწოლას მაყურებელზე - დიალოგში აჰყვეს პერფორმერსს, ან საერთოდ წარმოდგენის წარმმართველი გახდეს... (გავიხსენოთ: ერთ-ერთი პირველი ინტერაქტივი ქართული თეატრის ისტორიიდან,. კოტე მარჯანიშვილის „ჰოპლა, ჩვენ ვცოცხლობთ“-ერნესტ ტოლერის პიესის დადგმა 1928 წელს!).
მგონია, რომ იმ დროს, როცა სრულიად სხვადასხვანაირი მაყურებელია დარბაზში, თუ იმ საგანგებოდ შემოსაზღვრულ სივრცეში, საიდანაც მაყურებელი აკვირდება ნებისმიერ პროცესს, დიდი ალბათობაა მისი დიდი ნაწილი დააფრთხო, საერთოდ შეაშინო და აღარასდროს გაგეკაროს... ამიტომ, ამ კუთხითაც მეტწილად ბალანსი და ზომიერებაა მოსაძებნი, რადიკალიზმში რომ არ გადაიზარდოს გამოხატვის ფორმები, რათა არ ავნოს ისევ წარმოდგენის კონცეპტს.

ყველანაირი ტიპის წარმოდგენა: იქნება ეს ზედმიწევნით ავანგარდული, თუ უკიდურესად კონსერვატორული - ჩემთვის გარკვეულწილად ინტერაქციულია, როცა მაყურებლის კონცენტრაციას იწვევს.

ფაქტობრივად, საათნახევრიანი ერთგვარი პაექრობა - სიტყვებით თამაში ორ მსახიობს შორის თვალსა და ხელს შუა გაირბენს,. გათამაშებული ამბავის მეთვალყურე მაყურებელს არ ჰყოფნის ეს დრო და კიდევ სურს წარმოდგენა გაგრძელდეს... თუმცა, რახან ყველაფერს თავისი დასასრული აქვს, ალბათ ლოგიკური, სპექტაკლიც წესისამებრ სრულდება...

პიესისა და სპექტაკლის მიხედვით, კუნძულზე განმარტოებულ ნობელის პრემიის ლაურეატ აბელ ზნორკოს (გია ბურჯანაძე) - ჟურნალისტი ერიკ ლარსენი (ალეკო მახარობლიშვილი) ინტერვიუს ჩასაწერად სტუმრობს.

რამდენჯერმე გაიჟღერებს ინგლისელი კომპოზიტორის ედვარდ ელგარის ოპუსიდან - „ვარიაცია სიყვარულის თემაზე“ ფრაგმენტები. მუსიკალური გამფორმებელი - ზურაბ გაგლოშვილი. სცენოგრაფია - ლევან წულაძე. ვიდეო-ინსტალაცია - დავით დვალიშვილი. თარგმანი - ლილი ფოფხაძის.

თემურ ჩხეიძისეული ფსიქოლოგიური თეატრისთვის დამახასიათებელი - ესოდენ ბუნებრივი სიმსუბუქე სცენოგრაფიული ‘მოკაზმვა-მორთულობის’ თვალსაზრისით, აბსოლუტურად მის სასარგებლოდ მუშაობს, ჩემი აზრით, რადგან ამ შემთხვევაშიც, მის დადგმებში დომინანტურ აქცენტებს სვამს მსახიობი (რეჟისორთან ერთად) მთელი თავისი ოსტატობით და არა სცენის ანტურაჟი...!

ელენ მეტერნახი, ის ქალია, რომლის ირგვლივ და რომლის მიზეზით აიგება პერსონაჟების საათნახევრიანი დრამატურგიული სტრუქტურა.

აბელ ზნორკოს (გია ბურჯანაძე) უყვარს ეს ქალი, თუმცა იმდენად ეშინოდა საკუთარი სიყვარულის ‘გაფერმკრთალების’, რომ 5 თვიანი თანაცხოვრების შემდეგ ელენს დაშორდა, დარჩენილი ცხოვრება ელენზე ფიქრსა და მისადმი მიძღვნილი წიგნის წერაში გაატარა... პლატონურ განზომილებაში სიყვარული მისთვის მარადიულობის ერთგვარი გარანტიაა.

ზნორკოს სიტყვების ციტირებით: {ყოველთვის ეწებები სიყვარულს, ხოლო ყოველი განშორება ამპუტაციას ჰგავს...} - აი, ამ ქირურგიული უხეში და ხშირად გარდაუვალი ჩარევისგან თავის დაღწევას დაემსგავსა მისი არჩევანი და ცხოვრების გზის მარტო გაგრძელება.


გმირების ვერბალური დაპირისპირებით ირკვევა, რომ აბელის სიყვარული ყველასთვის მოულოდნელად, სწორედ ჟურნალისტის ცოლი ყოფილა 2 წლის განმავლობაში. 10 წელია გასული, რაც ელენი მძიმე სენმა იმსხვერპლა...

ერთგვარი კვანძის გახსნით თვალსაჩინო ხდება, რომ ერიკ ლარსენი (ალეკო მახარობლიშვილი), მიუხედავად იმისა, რომ ესმოდა რა, ელენის სიყვარული მას არასდროს ეკუთვნოდა, სიცოცხლის ბოლო, მტანჯველ წუთებში ერთგულად, როგორც მორჩილი ბერი ელენს უვლიდა და იმგვარი სიფაქიზით თანაუგრძნობდა, როგორც ყოველ წამს წარმავალის მომლოდინეს - ტანჯული.
ალეკო მახარობლიშვილის გმირი არ მიეკუთვნება იმ მამაკაცების ფსიქოტიპს, რომლებსაც სჭირდებათ დედის როლის შემცვლელი ცხოვრების ბოლომდე, მაგალითად, მას შემდეგ რაც „დედის კალთას“ მოსცილდებიან, თავისზე უფროს ქალებში რომ ეძებენ დედურ სითბოსა და მზრუნველობას მთელი ცხოვრება - ეს არაა ე.წ. სიყვარულის დეფინიცია, ცხადია, ეს სხვა სახის პრობლემა და საკმაოდ ხშირი ინტენსივობით განმეორებადი სამკურნალო ‘ფენომენია’, რომლის ფართო განხილვის მიზანი ეს წარმოდგენა ნამდვილად არაა! ალეკო მახარობლიშვილის ერიკ ლარსენი, არათუ დედური სითბოს ძებნაში თავდაკარგული ინფანტილური ზრდასრული მამაკაცია, არამედ ელენზე გულწრფელად მზრუნველი და მისი მფარველიც მძიმე წუთებში, მეტიც - სიცოცხლის უკანასკნელ წამამდე...!


გია ბურჯანაძის აბელ ზნორკო - ჟურნალისტ ლარსენის ანტიპოდია, რათა თვალნათლივ ვხედავთ მისი არჩევანის შედეგს, აბსოლუტურად წარმოსახვით სიბრტყეში გადატანილი სიყვარულის განცდებს... რომელსაც საბოლოო ჯამში სასარგებლო დასასრული არასდროს არ აქვს ადამიანებისთვის. აბელ ზნორკოს სიტყვების ციტირებით: „უშვილძიროდ უნდა გავლიო ცხოვრების უფერული დღენი და არაფერი მახარებს, მათ შორის არც ნობელიანტობა“. მისი პესიმიზმი ჩემი სუბიექტური ხედვით, სწორედ იმით არის გამოწვეული, რომ ახლა უკვე სიცოცხლით დაღლილი მიხვდა თავის შეცდომას - {სიყვარულისგან დისტანცირებამ} რომ არანაირი შვება არ მოუტანა, გარდა დაუსრულებელი ტანჯვისა და სიმარტოვისა!..

უნდა აღინიშნოს, რომ ორივე გმირი ავანსცენაზე მათთვის განკუთვნილ მონოლოგებს - დიდი ენერგეტიკული მაგნეტიზმით (მიზიდულობით) კითხულობს, შედეგად მსმენელ-მაყურებელი არტიკულირებული ამბის მიღმა - წარმოსახვით სამყაროს ქმნის,. თითქოს და გეგონება პარალელურად მოყოლილი ისტორიის ვიზუალიზაციას ხედავდეს „გონებრივ პროექტორზე“.

თავისუფლად შეგვიძლია დავტოვოთ სივრცე ვარიაციებისთვის, თუ რომელ მამაკაცს მეტად უყვარდა, ან საერთოდ უყვარდა ელენი…

 მიუხედავად ყველაფრისა, ერთი უტყუარი პოსტულატი (მტკიცებულება) ხელთ გვაქვს, ის რომ, ელენს არ და ვერ შეიძლებოდა ორივე ჰყვარებოდა!
 იმიტომ რომ, ჩემი დაკვირვებით - ადამიანებს, ან ერთხელ უყვარდებათ, ან კიდევ არასოდეს... და ყოველთვის ირონიული ღიმილის მომგვრელი იქნება: პირველი, მეორე, მესამე სიყვარულიაო და ა.შ.

სხვა ყველა ვარიაცია ამის შესახებ არის აბსურდი, აბსტრაქტული მიჯაჭვა, ეფემერა, (თუ გნებავთ, რაც გვინდა დავარქვათ!) რასაც სინამდვილესთან კავშირი არ აქვს, მაშასადამე, არც რეალურად არ არსებულა!..













პიესების ონლაინ კითხვა/Plays online reading, როგორც ალტერნატიული სახელოვნებო პლატფორმა

2020 წლის მარტის თვეში, თეატრალური უნივერსიტეტის დრამის რეჟისურის სტუდენტების ინიციატივით (ქეთევან სამხარაძე და დავით თარბა) სოციალურ ქსელში...