Friday, 20 November 2026

ბიჭი ზოლიან პიჟამაში

 



ირლანდიელი წარმოშობის მწერლის, ჯონ ბოინის 2006 წელს გამოცემული საყოველთაოდ ცნობილი რომანის მიხედვით დადგმული სპექტაკლის - „ბიჭი ზოლიან პიჟამაში“ ინსცენირება და რეჟისურა ეკუთვნის ლაშა შეროზიას, რომლის პრემიერა ახმეტელის თეატრში 2026 წლის სეზონის მიწურულს, ზაფხულში გაიმართა.


ისტორია ჰოლოკოსტის შესახებ რამდენადაც ბრუტალური და შემზარავია, ამბივალენტურად უკიდურესად სენსიტიურ პლასტებს ეხება და ააშკარავებს, ადამიანური ბუნების ირაციონალურ ასპექტში გვამოგზაურებს;
ანალოგიური სახელწოდების ფილმი 2008 წელს მარკ ჰერმანის რეჟისურით გამოვიდა და დღემდე აქტუალობას არ კარგავს სენსიტიური თუ ეთიკურ-მორალური კატეგორიის თვალსაზრისით;

​

ხოლო ქართულ თეატრში, დრამატული თეატრის სცენაზე რეჟისორ ლაშა შეროზიას რაკურსით დანახული ინტერპრეტაცია ამ ამბისა, თვალში საცემად ფაქიზად არანაკლებ სენსიტიურ პლასტებს დაანახებს სპექტაკლზე მისულ მაყურებელს.


სპექტაკლში იშლება ყოველგვარი სახის ბუკვალური თუ ირიბი სადემარკაციო, სეგრეგაციული ხაზები, იმ დროს, როცა საქმე გვაქვს ბავშვების სუფთა ფსიქიკასთან, ემოციურ ასპექტთან და ემპათიის უნარის მაღალ ხარისხთან.

​

ახმეტელის თეატრის ვერსიით დადგმულ ინსცენირებაში, სტრუქტურული ფაბულის საპირწონედ ინტერიერის ტექტონიკა, ატმოსფერო ისეთივე აქრომატულ ფერთა პალიტრას დემონსტრირებს (ლამის ლუკას კრანახისეული ფერწერის ალუზიაა), როგორ შინაგან დისფუნქციურ აბერაციაშიც არიან ზრდასრული გმირები ამ ამბისა. ფაშიზმის რიგითი ხელქვეითები, თუ ოჯახის გარემოცვა, ასევე თავის მხრივ, გაცნობიერებული და ერთდროულად გაუცნობიერებელი იდეოლოგიური ტყვეებიც არიან.

​

ბავშვის ცნობიერებაში კი საერთოდ არ არსებობს ორმაგობა და დიფერენცირება, სპარტანული იერარქიულობა და სუბორდინაცია, არ არსებობს სტიგმები თუ დისკრიმინაციული მანიპულაციები, ყველა ის ხერხი, რაც ადამიანების გენოციდისთვის, და ოდნავ ‘უკეთეს შემთხვევაში’ კი ფსიქოლოგიური დასახიჩრებისთვის გამოიყენება(!). ბავშვებისთვის არ არსებობს არანაირი „იდეოლოგია“.


ჩემი დაკვირვებით, სპექტაკლი გამოკვეთილად ჰოლოკოსტის თემატიკაზე დამყარებული ისტორიისა - მიმდინარე სოციო-პოლიტიკურ-გლობალურ ჭრილში თავისუფლად შეიძლება (ჰიპერბოლიზდეს) განზოგადდეს, როგორც ნებისმიერი ერის, პოლიეთნიკურობის ჩაგვრის წინააღმდეგ მიმართულ მტკიცე პოზიციად!..


ამავდროულად, ეს პოზიციონირება დეკლარირებულია ბავშვების მაგალითით კრიზისულ, არასტაბილურ სიტუაციებში, როგორც ყველაზე დაუცველ და თან ყველაზე მაღალი ემპათიის უნარის მქონე ფაქიზი კატეგორიის ნიმუშით.


სწორედ ბავშვების ენერგეტიკულ მუხტს უჭირავს საათნახევარზე მეტი ქრონომეტრაჟის დრამატურგიული სტრუქტურა სპექტაკლში.

​

მთავარი გმირი, ბრუნო, რომელიც მცირე პაუზების გარდა მუდმივად სცენაზეა და დინამიკას, ამბის აქტუალობას, ტემპსა და რეზისტენტულ ქმედითუნარიანობას გვაჩვენებს.
ლაშა შეროზიას კონცეპტით დადგმულ ინტერპრეტაციაში, არანაკლებად ნიშანდობლივ პარტნიორობას უწევს შმუელი ბრუნოს გმირს. შედეგად კი ვიღებთ თვალში საცემად გულწრფელ, ძალდაუტანებელი პარტნიორული კომუნიკაციის ნიმუშს დუეტის სახით, პატარა მსახიობების მონაწილეობით: ერთგვარად, ცალკე მყოფ ე.წ. დუოდრამას პერსონაჟებით საკმაოდ დატვირთულ სტრუქტურულ კონფიგურაციაში.

თითოეულ გმირს თავისი ფუნქცია აქვს და დამაკმაყოფილებელი კონტრაპუნქტულებით შეიძლება რომ ითქვას, მთლიან სტრუქტურულ კონცეფციაში განკუთვნილ ამოცანებს ახორციელებენ.

​

შესანიშნავია ლეიტენანტ კოტლერის (ჯორჯი დვალიშვილი) ყოველი გამოჩენა სცენაზე, უზუსტესი ავთენტურობით ნაძერწი პერსონაჟით, მხრებგაშლილი მტკიცე ნაბიჯებით, აროგანტული მანერებითა და კულმინაციურ მომენტებში სასტიკი აფეთქებების მთელი კასკადით.

მხატვრები: მარიკა კვაჭაძე, ლანა გოგოლაძე.
შმუელი - მაქსიმე მამალაძე; ბრუნო - ნიკოლოზ ბახტაძე; გრეტელი - თათული გოგია; რალფი - გიორგი გასვიანი; ელზა - გვანცა კანდელაკი; ბებია - თამარ ბეჟუაშვილი; მარია - ანანო გულედანი; პაველი - მამუკა მაზავრიშვილი; ლეიტენანტი კოტლერი - ჯორჯი დვალიშვილი.

<დუოდრამა> სასხვათაშორისოდ არ მიხსენებია, და ზოგადადაც, ვფიქრობ, რომ თეატრის კრიტიკოსები და თეატროლოგები „სასხვათაშორისოდ“ არც არაფერს წერენ: დუოდრამის გენერირება ანსამბლურ კონფიგურაციულ სტილისტიკაში არ არის იოლად მისაღწევი და ამის შთაბეჭდილება იშვიათად შეიძლება წარმოიშვას, ზუსტად იმავე მასშტაბით ძალისხმევასა და ორგანულობას მოითხოვს აბსოლუტურად ძალდაუტანებლად, როგორც <მონო დრამის> რთული სტრუქტურა.
და ეს კიდევ მეტად ხაზგასასმელია, რომ საკმაოდ გამოცდილი მსახიობების გვერდით - დუოდრამის პროვოცირება ჩემს წარმოდგენაში არაზრდასრულმა მსახიობებმა შეძლეს.


გასაგებია, რომ ყველა თეატრს საბოლოოდ მაინც თავისი ტრადიციული მაყურებელი ჰყავს და ამას შეამჩნევს თუნდაც ძალიან დამწყები თეატრის მოყვარული, მხოლოდ ორჯერ მისვლით რომელიმე თეატრში. ჩვეული/ნაცნობი მაყურებელი ეჩვევა (გვინდა არ გვინდა) შემოთავაზებული რეპერტუარით წარმოდგენილ სახეებს, მათ არტიკულაციას, დიქციას, სხეულის დინამიკას და სხვა ნიუანსებს. თანდათანობით ტრადიციულობად და მშვენიერ ნორმად აღიქვამს და გაუცნობიერებელი კაპიტულაციით სიხარულით შესცქერის ყოველ სპექტაკლს, ან პერფორმანსს, ან კიდევ, რაც გინდათ ის სახელდება იგულისხმეთ. ამის ერთ-ერთი ნიმუშია ლაშა შეროზიას აღნიშნული სპექტაკლიც, რეჟისორის მიერ განგებ ნიველირებული და განგებ დომინანტურად წამოწეული დეტალებით, რისი უფლება და პრეროგატივაც რასაკვირველია დემოკრატიულად ეკუთვნის ყოველ (დამდგმელ) ავტორს.
ხოლო, თუკი ამ სპექტაკლის შესანიშნავი და ამომწურავი ანოტაციიდან ამონარიდს ციტატის სახით გავიხსენებ:


„სპექტაკლი ფოკუსირდება ორ ბიჭს შორის ჩასახულ გულწრფელ მეგობრობაზე, რომელიც ყველაზე არაადამიანურ პირობებშიც კი ცოცხლობს. მაყურებელს აძლევს შესაძლებლობას, თვალი გაუსწოროს მკაფიო კონტრასტს ბავშვურ უმანკოებასა და ომის საზარელ რეალობას შორის, რითაც შეგვახსენებს, რომ სამყარო უფროსების მიერ დადგენილი საზღვრებისა და ეთნიკური შუღლის გარეშე გაცილებით ადამიანური იქნებოდა.“
 

სუბიექტური შეხედულებებისა და გემოვნების მიუხედავად, რასაც ყოველი ინდივიდის ხედვის პერსპექტივა განსაზღვრავს - ხელოვნებაში და მით უფრო ცოცხალ საშემსრულებლო შემოქმედებაში - პრეფერენციულია სათქმელი, მოტივაციური რაკურსი და გამოხატული პოზიციონირების სიმტკიცე და არა ლაბილურობა, რაც ახმეტელის თეატრის ვერსიით დადგმულ სპექტაკლში ძალიან ცალსახა და ერთმნიშვნელოვნად აღქმადია:


„ბიჭი ზოლიან პიჟამაში“ არის ღიად პაციფისტური და ანტიშოვინისტური სპექტაკლი, რომელიც 2026 წელს მიმდინარე ომებისა და დესტაბილიზაციების საფრთხის ქვეშ ხმამაღლა სკანდირებს - ეთნიკური ჩაგვრის საწინააღმდეგოდ მიმართულ საყოველთაო ჰუმანიზმს, უპირობო თანადგომას, თანაგანცდასა და ყველა ეთნოსისა და კონფესიის ხალხისადმი ტოლერანტულობას!.. და რაც, არაერთხელ ხაზგასასმელია, ჩამოთვლილი ალტრუისტული აქტების მაპროვოცირებლები, სწორედ ყველაზე უმანკო და სუფთა ინდივიდები - ბავშვები არიან(!).

„დაელოდე სიბნელეს“ - მარჯანიშვილის თეატრში

 



მიმდინარე ქართულ სათეატრო ბაზარზე არიან რეჟისორები, რომლებიც ე.წ. ყბადაღებული სქემის“ ჩარჩოთი რომ მოძრაობენ ძალიან შეუმჩნევლად, და არიან რეჟისორები, რომლებიც ამ „ყბადაღებული სქემის“ ჩარჩოში ხმაურის იმიტაციას რომ ქმნიან და მერე თავადვე ებმებიან - რაღაცნაირი ყბადაღებული ჩარჩოს <უხერხულობის მახეში>.


და, არიან ისეთი ტიპის რეჟისორები, რომლებსაც დიდად არ აინტერესებთ <საყოველთაო ფერხული> და დისტანცირებულ პოზიციაში ყოფნაც არ რცხვენიათ, მაინცდამაინც დიდად „არ ყვირიან“ მოჩვენებითად (მერე არც იმალებიან) და მშვიდი კონცენტრაციით მუშაობენ.

მარჯანიშვილის თეატრში - თემურ ჩხეიძის სახელობის მცირე სცენაზე (ყოფილი სხვენი), სწორედ ამგვარი ტიპის ქალი რეჟისორის, ანუკი ხიდეშელის უახლესი სპექტაკლის პრემიერა გაიმართა 2026 წლის სეზონის მიწურულს. ფრედერიკ ნოტის პიესა „დაელოდე სიბნელეს“ არის <თრილერი, ფსიქოლოგიური დრამა და კრიმინალური დრამა>.


სპექტაკლის ანოტაციაში აღნიშნული მინიშნებები ჟანრულობასთან დაკავშირებით ნიშანდობლივია, ვინაიდან საათნახევრიანი სპექტაკლის სტრუქტურული ელემენტები მეტნაკლებად შეიცავს თრილერის, ფსიქოლოგიური და კრიმინალური დრამის ინდიკატორს.

რამდენიმე წლის წინ, მარჯანიშვილის თეატრის <სარდაფში> დადგმული „მთვრალი ალუბალი“ ყველაზე პოპულარულ სპექტაკლად ითვლებოდა მუდმივი ანშლაგებით; სწორედ ამ პერიოდში, ჯერ კიდევ სტუდენტი რეჟისორის ანუკი ხიდეშელის სპექტაკლი „თავისუფალი პეპლები“ (მთავარ როლში: კოკო როინიშვილი და ანუკა გრიგოლია) არანაკლები წარმატებით თეატრის მაყურებლის ინტერესის არეალს მოიცავდა.


ანუკი ხიდეშელს თავისი სტილი, რეჟისორული მსოფლაღქმა აქვს და დიდად არ მიჰყვება ხოლმე - ხშირად შემოთავაზებულ მეინსტრიმულ პოპულიზმს; შესაბამისად, რთულია მისი აღქმა გაბატონებული სტერეოტიპული რაკურსების მიხედვით. (იხ. მისი სპექტაკლები ქალაქის თეატრსა და მარჯანიშვილის თეატრში).

„დაელოდე სიბნელეს“ ექსპოზიციური ნაწილი იწყება ცნობილი ხმით, უფრო ზუსტად კი, თეატრის მაყურებლისთვის ნაცნობი პაატა ინაურის ხმა - მცირე ანოტაცია-განმარტების სახით გვაუწყებს, დაახლოებითი პერიფრაზირებით: <ჩვენ ვნახავთ ამბავს ქალის შესახებ, სადაც რეალურობა და წარმოსახვითი სამყარო ერთმანეთს ენაცვლება.,>


საათნახევრიან ქრონომეტრაჟში მუდმივმონაცვლეობაშია რეალური და ირეალური მოცემულობის რეპრეზენტაცია. ერთგვარი თამაშით მოყოლილი კრიმინალური ამბავი უსინათლო ქალის შესახებ - საბოლოოდ არა იმდენად ჰორორის იმიტაციასა და შთაბეჭდილებას ქმნის, არამედ სახიფათო ფენტეზის ასოციაციას უფრო მეტი სიმძაფრით გაეთამაშება. მე ვიტყოდი, რომ უფრო განყენებულ სიბრტყეში თანაარსებობს მთლიანი სიუჟეტი, მოძრაობს და ზემოქმედებს თანადამსწრე პუბლიკაზე. მონტაჟურობის ელემენტები თუ გარკვეულწილად ე.წ. სასპენსის შექმნის მომენტები მთლიან სქემას უფრო მეტად ფილმის იერსახეს ანიჭებს ჩემი წარმოდგენით, ვიდრე ტრადიციული ეტიმოლოგიით სპექტაკლის სტრუქტურის.

მოქმედი პირნი და შემსრულებელნი:
სუზი ჰენდრიქსი - ანიკო ეზიეშვილი; სემ ჰენდრიქსი - დავით გურგენაძე (რუსთაველის თეატრის მსახიობი); ლიზა - ნინი ნოზაძე; ჰარი როუტი - ირაკლი ჩხიკვაძე/ზუკა პაპუაშვილი (რუსთაველის თეატრის მსახიობი); მაიკ ტალმანი - კოკო როინიშვილი; კარლინო - ანუკი ბუბუტეიშვილი; ლეა - ანიტა ჯიქურიშვილი.
მხატვარი - გიორგი უსტიაშვილი; ტექნიკური რეჟისორი - თინათინ სირბილაძე.

ლევან აბშილავას მუსიკალური გაფორმება და ქეთი ასათიანის ქორეოგრაფია ერთმნიშვნელოვნად ამძაფრებს ეფექტურობის ხარისხს დროდადრო და კოლაჟურად.
სცენოგრაფიული ასპექტი ანუკი ხიდეშელის კონცეფციის მიხედვით ცალსახად დინამიკური და ზედმიწევნით ფუნქციური დატვირთვით არის წარმოდგენილი.
გარდა სხვადასხვა რეკვიზიტების სახით დემონსტრირებული დეტალებისა, მაცივარი აბსოლუტურად ავთენტურია ინტერიერის დიზაინისა და მოყოლილი ამბის მიხედვით, ამავე დროს, კრიმინალური ისტორიის კულმინაციური ამბის გამხსნელი და მთავარი არტეფაქტიცაა.



მაცივრის <ფუნქციური სემანტიკა> იმით არის ნიშანდობლივი, რომ წარმოდგენის მსვლელობისას მოქმედი პერსონაჟები სიურრეალისტურ-აბსტრაქტულ კონტექსტში, თრილერის ატმოსფეროსთან ერთად, მაცივრის კარიდან გამოდიან და უკან ბრუნდებიან.


ანიკო ეზიეშვილის სუზი ჰენდრიქსის წარმოსახვით ინტენციურ ნაწილს ადემონსტრირებენ პერსონაჟები, მაცივარში ბრუნდებიან და კარსაც კეტავენ;

ჩემი მოკრძალებული აზრით, სცენოგრაფიული კონცეპტი გამართლებული სწორედ მაშინაა, როცა ფუნქციურობას ინარჩუნებს, მეტყველი და კონცეფციურია დინამიკური თვალსაზრისით და არა „კონცეფციური სტატიკურობის“ კონტექსტში პასიურად წარმოდგენილი.


თუმცაღა, ტრადიციული პრეისტორიებითა და მიმდინარე მოცემულობებით არაერთი სპექტაკლის მაგალითი არსებობს, როცა უფუნქციო სცენოგრაფიასთან გვაქვს შეხება; როცა ინკრუსტირებულ-დეკორატიულობის ნიშა უჭირავს სცენოგრაფიულ მხარეს, მხოლოდ და მხოლოდ უშინაარსო (ხაზგასმით) ანტურაჟის ‘პასუხისმგებლობა’ აქვს და არც არაფერი დაშავდებოდა საერთოდ სცენაზე რომ არ გამოეტანათ ხოლმე რეპრეზენტაციის მომენტში.

ვინაიდან თეატრი - ფუნდამენტურად არის ცოცხალი ხელოვნება, ბუკვალური სემანტიკით უმთავრესად მოძრავია, მისი შემადგენელი კომპონენტების დინამიკური ათვისების ასპექტი მეტად მნიშვნელოვანია, ხშირად პერსონიფიკაციის დონეზეც კი.

სუზი ჰენდრიქსის გარდა ყველა პერსონაჟი ცბიერი, ცვალებადი და არაგულწრფელია, ყოველი მათგანი მიზანმიმართულად ორსახოვანია, რათა სახიფათო მიზნამდე მიაღწიონ. „დაელოდე სიბნელეს“ არის კრიმინალური ისტორია, მუდმივად რომ მონაცვლეობს ერთგვარ სიურრეალისტურ ფრაგმენტაციასა და მსუბუქი (რამდენადაც შეიძლება ითქვას) ჰორორის ატმოსფეროს არეალში; რეალობისა და ირეალურობის გზაგასაყარზე. (ზღვარზე).


მომენტალურად, გადარჩენის სიხარულის შეგრძნებას, შიშის დაკარგვასა და კრიმინალურ ბოლო აკორდთან თამაშის მუდმივმონაცვლეობით - მოქმედი პირნი კონტრაპუნქტულად უწყობენ ფეხს კრიმინალურ რთულ ლაბირინთს - კვანძსაც შთამბეჭდავად ხსნიან და ამთავრებენ კიდეც ამბავს - კაპიტულაციით, ნიჰილიზმით და აბსტრაქტული იმედის მოლოდინით.

ანიკო ეზიეშვილის სუზი უსინათლო ქალს განასახიერებს, რომელიც ფრედერიკ ნოტის პიესის მოტივებით კრიმინალური ამბის ეპიცენტრში მოექცევა; მის გმირს შესანიშნავად მყარად უჭირავს თავი - განსაკუთრებით კოკო როინიშვილის მაიკლ ტალმანისგან და ირაკლი ჩხიკვაძის ჰარი როუტისგან განხორციელებული მობინგის პირობებში. სუზის ვერბალური ექსპრესია არ არის უტრირებული და ეგზალტაციაში გადაზრდილი, მისი სხეულებრივი მოქმედების კარდიოგრამაც პერსონაჟის ფსიქოტიპისთვის ავთენტურია. ანუკი ბუბუტეიშვილის კარლინოს, ჰარი როუტსა და მაიკლ ტალმანის ფინალური პაექრობა შემოთავაზებული კრიმინალური დრამის კვანძის გამხსნელი ცენტრალური ეპიზოდია.


მთლიანობაში კი, <დაელოდე სიბნელეს> ანუკი ხიდეშელის ინტერპრეტაციული ხედვით განხორციელებული კრიმინალურ-ფსიქოლოგიური ჟანრის ერთგვარი თამაშია; ბრუტალური, ჰორორის ელემენტებით, კოლაჟურად მუსიკალურ-ქორეოგრაფიული სინთეზის სიმსუბუქით - ცოცხალ და არც დიდად სტანდარტული სტრუქტურის მქონე ფსიქოლოგიურ თრილერს რომ ქმნის თეატრის სცენაზე.

სიბნელისა და სიკაშკაშის ურთიერთმონაცვლეობა - დაცულობისა და დაუცველობის, შიშის და გაბედულების, სიმყარისა და ლაბილურების დუალურ ბუნებას სუბლიმირებს, რაც ადამიანური განცდების მთელი სპექტრის პრეზენტირებაცაა ერთდროულად.




ფოტო: მაიკ მეხ

ღამე ზუსტად ტყეების წინ



“…მიუხედავად წვიმისა და სველი ტანსაცმლისა, გაგეკიდე, არა მხოლოდ

ოთახის გამო, არც იმ ღამის ნაწილის გამო, რისთვისაც ოთახს ვეძებ, არამედ

იმისთვის გაგეკიდე, გაგეკიდე, გაგეკიდე, რომ ასეთ დროს, ქუჩის კუთხეში,

ქუჩაში შენ გარეშე არ აღმოვჩენილიყავი, იმისთვის, რომ ასეთ დროს, მხოლოდ

წვიმა არ აღმომეჩინა, წვიმა, წვიმა, წვიმა, იმისთვის, რომ ქუჩის მეორე კუთხეში

ამჯერად შენ მეპოვნე, და რომ გამებედა, დამეძახა: მეგობარო!, რომ გამებედა,

ხელზე ხელი მომეკიდა: მეგობარო!”


ბერნარ-მარი კოლტესის „ღამე ზუსტად ტყეების წინ“ გარკვეულწილად ლაპიდარულ და მინიატიურულ სტილში დაწერილი ერთი მთლიანი ნერვიული, კონვულსიური რიტმია, რომლის მიღმა, მე ვიტყოდი, რომ ნიჰილიზმი მეტად იკითხება, ვიდრე მომავალში გადასროლილი პოზიტიური პერსპექტივა.,


კოლტესის ბასრად მჭრელი (ოდნავი ირონიით) ტექსტი არ გაძლევს საშუალებას, რომ ლირიკულ-რომანტიკული შრეებით პრეზენტირებული ვიზუალური დადგმა განახორციელო და ზუსტად ამის დეკლარირებაა თავად ამ ტექსტის პირველი დადგმა სანდრო სამხარაძის მონაწილეობით (სამეფო უბნის თეატრში).

აბსოლუტურად ანტირომანტიკული, ნიჰილისტური და ადამიანის ეგზისტენციალური შფოთვების გამომხატველი მონო-სპექტაკლი, რომელშიც ვერბალიზებულია ძალიან ნაცნობი და ყველა ეთნოსისთვის მშობლიური, როგორც ფრანგი კოლტესისთვის, უცხოობის, სამყაროში მარტოობის, უსუსურობის შეგრძნების მთელი სპექტრი. ამ მდგომარეობაში, რომელიც დროდადრო ყველას განუცდია, დაუკმაყოფილებლობის მაღალი მაჩვენებლის გვერდით ავტომატურად თანაარსებობს „სახლის შეგრძნების“ - მაშასადამე, დაცულობის განცდისკენ მუდმივი სვლა, შინაგანი მისწრაფება, რომლის გარეშეც არ არსებობს არცერთი ინდივიდი სამყაროში(!).


მათ შორის, კოლტესისგან ბუკვალური ხაზგასმით არც ისეთი ბიჭები არიან დაცულობის დაუოკებელი სურვილისგან თავისუფალნი, - „რომლებიც არცთუ ისე ძლიერნი არიან, დედიკოს ბიჭები, დედის პირდაპირი ვაჟიშვილები, ტიპობის ხიბლში ჩავარდნილნი, ნერვებზე რომ სხედან, რომ მოძრაობენ და ტრიალებენ მარტონი, ბნელ ღამეში, შესაძლო დაავადებათა აკიდების რისკის ქვეშ...“
 

<უცხოდ და გაუცხოებულად> თავი ბევრნაირი კონოტაციით შესაძლებელია იგრძნოს ადამიანმა, იქნება ეს სამსახურში, ადამიანების კომპანიაში, გარემოში - რომელიც პირდაპირ გკარნახობს რომ „მასთან“ ადაპტირება გარდაუვალია; ამ ადაპტირების ხშირად რთული პროცესის მიმდინარეობისას ადამიანი თავს უცხოდ გრძნობს, შინაგანი სიმარტოვის შემაწუხებელი განცდით., სწორედ „უცხოდ ყოფნის“ ეგზისტენციალურ კრიზისს სვამს მთავარ ლაიტმოტივად კოლტესი. და რასაკვირველია, ამ ტექსტის თეატრში რეალიზაციის მომენტში, ცხადია, ფუნდამენტურ ხაზს გვერდს ვერ აუვლის რეპრეზენტატორი.

სანდრო სამხარაძის ნევრასთენიული, მომენტებში კონვულსიური მოქმედების მანერა, ეგზალტირებული და მიზანმიმართულად აღტკინებულ-შფოთვითი დემონსტრაციულობა - „უცხოდ ყოფნისა და სიმარტოვის განცდისგან“ გათავისუფლებას ღაღადებს თუ ტირის ერთი საათის მანძილზე და მასთან ერთად დამდგმელი რეჟისორიც.

კოლტესის მთავარი სათქმელი, იმდენად პირდაპირი და არალატენტურია, რომ ბევრი არაფერი ქვეტექსტის ძებნა არ სჭირდება.
 

ასევე მარტივად, ზედმეტი პომპეზურობისა და მინიდეტალების სიმრავლის გარეშე გამოხატა ფუნდამენტური აქცენტი შემოქმედებითმა ჯგუფმა თეატრის ე.წ. ფოიეში, სადაც სანდროს გმირი მოულოდნელად შემოვარდება მაყურებლის ზურგს უკან არსებული სივრციდან და იწყებს <შემოთავაზებული პრობლემის> არტიკულირებას; სპექტაკლი, რასაკვირველია შემოქმედებითი ჯგუფის ერთობლივი რეზულტატია, რამეთუ ჰყავს სივრცის ავტორიც (ქეთი ნადიბაიძე); აქვს მუსიკა (ნიკა ფასური); თარგმანი (ვალერი ოთხოზორია) და რეჟისორი (დათა თავაძე), თუმცაღა თვალში საცემად დომინაციურია სანდრო სამხარაძის, როგორც მსახიობის ენერგეტიკულ-ქარიზმატული სისავსე, რომელმაც ერთგვარად „შეჭამა“ რეჟისორიც, სხვა დანარჩენიც და აქცია ნომინალურ, შეუმჩნეველ დეტალებად მთლიან კონცეფციაში.

თავისუფლად შეიძლება იყო კარგი მსახიობი, როგორც ასეთი და იმის სითამამე და გამბედაობის უნარი არ გქონდეს, რომ ყველაფერი გააქრო შენს გარშემო და ძალდაუტანებლად მხოლოდ შენზე იყოს კონცენტრაციის მაღალი ნიშნული; სანდრო სამხარაძეს ამის უნარი აქვს, მათ შორის, არა მონოდრამებში, სულ სხვა სტილისტიკის სპექტაკლებშიც. ხელისშემწყობი ფაქტორი ისიც არის, რომ მსახიობს პრაქტიკა აქვს დამოუკიდებლად, ანუ რეჟისორის მითითებებისა და კოორდინირების გარეშე, დამოუკიდებელ სახელოვნებო სივრცეებში მუშაობისა.

ჩემს უკან მჯდომი მაყურებელი გვერდით მჯდომს ეუბნება: „უეჭველი ეს რომ მორჩება რეცხვას მერე გამოვა მსახიობი და დაიწყებაო“, მიუხედავად იმისა, რომ თეატრისთვის რთულად მისაღწევი - დროში გაწელილი სტატიკურობა და ერთნაირი რიტმით კულმინაციის მიღწევის მცდელობა იყო რეჟისორის მიერ ჩაფიქრებული, ანუ ვგულისხმობთ, სარეცხი მანქანის რეცხვის ეპიზოდს სპექტაკლის დასაწყისში, მაყურებლის ნაწილმა მთლად კონსოლიდირებულად მაინცდამაინც ვერ აღიქვა სპექტაკლის „დასაწყისად“, სანამ მსახიობი არ გამოჩნდა.


კინოში დროში გაწელილი თანაბარზომიერი, ერთნაირი მოქმედებების უსასრულო განმეორებადობით ეფექტის მიღწევა სრულიად შესაძლებელია;

ამ შემთხვევისთვის გავიხსენებ ფემინისტური კინოს ერთ-ერთ არაჩვეულებრივ ავტორს შანტალ აკერმანს და მის (ჩემთვის) ყველაზე ნიშანდობლივ ფილმს - „ჟან დილმანს“, (1975) სადაც საოცარი მაგნეტიზმით არის ნაჩვენები საათების განმავლობაში ერთი და იგივე რუტინული მოქმედებების განმეორებადობა და მერე კულმინაცია.


თეატრში ცოცხალ მაყურებელთან ამგვარად დროით თამაში, სტატიკურობით, გნებავთ, სტაზისური კონდიციით ფეტიშიზმი ერთგვარად სახიფათო და როგორც ამ სპექტაკლის კონცეფციაში გამოიკვეთა - სრულიად არაეფექტური აღმოჩნდა.

კოლტესის <ღამე ზუსტად ტყეების წინ> სანდრო სამხარაძის, როგორც მსახიობის და როგორც ინდივიდის მიერ ხელგაწვდილი ტოლერანტული აქტია მაყურებელთან - სიმარტოვეზე, დაუცველობაზე, შიშებისგან გათავისუფლებაზე.


რელატიური ასპექტით, რომ აღვიქვათ კონკრეტული მიზანსცენა, როდესაც სანდროს გმირს თეატრის ტექნიკური რეჟისორი (მაია სახლთხუციშვილი) სველ ტანისამოსს ხდის და სარეცხი მანქანიდან გამოღებულ სუფთა ტანსაცმელს აცმევს - შესაძლოა ალუზია იყოს ფსევდო ფერისცვალების, უმნიშვნელოდ აბსურდული ‘მეტამორფოზის’, რამეთუ ვერანაირი გარე-ვიზუალური კომფორტი, სისუფთავე თუ გარემოსთან და ექსტერიერთან რამენაირი ადაპტაცია ვერაფრით ვერ ახდენს შინაგანი (იმანენტური) დაუკმაყოფილებლობისა და შფოთვითი სპექტრის კომპენსირებას;


მაშინაც <ეძებ მეგობარს, რომ ხელი გაუწოდო და სახლის შეგრძნების> ვალიდაცია მოგიტანოს.


სითბოს, სიყვარულისა და დაცულობის შეგრძნების ძიებაში თავდაკარგული ჰუმანისტური პროტაგონისტის გოდება, საბოლოოდ, მაინც სევდანარევი ფრუსტრაციისა და მუდმივი ნიჰილიზმის შთაბეჭდილებას წარმოქმნის.


ფოტო: გიორგი ყოლბაია

ანტიგონე - ახმეტელის თეატრში



ლაბდაკიდების მითურ მოტივებზე კონსტრუირებული, სოფოკლეს „ანტიგონეს“ ვერსიის ანალოგიად მიჩნეული (მეტნაკლები სოციო-პოლიტიკური სხვაობებით) - ჟან ანუის „ანტიგონეს“ ახალი სცენური ინტერპრეტაცია, პრემიერის სახით ახმეტელის დრამატულ თეატრში გაითამაშეს და კიდევ გაითამაშებენ.


ანუის „ანტიგონე“ ხშირად ითვლება სტუდენტებისთვის საყვარელ პიესად, უმთავრესად იმიტომ, რომ იმ მასშტაბის დაუმორჩილებლობა “ნებისმიერზე“ და შეწინააღმდეგების მოზღვავებული სურვილის ურყევ პრინციპად ქცევა, პლუს, სასიყვარულო ურთიერთობის ფატალისტური დასასრული - უმეტესად სწორედ ამ პერიოდებში იწვევს გაუცნობიერებელ აღფრთოვანებას (ხოლმე)!


თუმცაღა, ცალსახად უნდა აღინიშნოს, რომ პიესაში წამოჭრილი აზრობრივი კონსტრუქტები გაცნობიერებული თვალისთვისაც მარად აქტუალურ მოდელებად რჩება - სოფოკლედან ანუიმდე და ანუიდან დღემდე.,

<ანტიგონეში> არსებული, პრინციპულობის, ერთგულების, სიმტკიცის, ჰეროიზმისა და ზნეობრიობის ერთგვარი კვინტესენციის მიღმა, რადიკალურად იკვეთება რეზისტენტულ/შეწინააღმდეგებაში მყოფი კონფრონტაციულობა; კრეონტს - დესპოტური კანონების პირსისხლიან დემიურგსა და ანტიგონეს - შეუპოვრად მტკიცე <არას> მთქმელ, ახალგაზრდა ქალის მოუდრეკელ ხმას შორის.


სახელმწიფოს ყველანაირი მოწყობის სქემაში წარმოიშობა მწვავედ კონფრონტაციული განშტოება - სუბორდინაციულად მაღლა მდგომი იერარქი და ამ იერარქის კანონიკასთან დაპირისპირებული, ხშირად თავგანწირვამდე მისული სამართლიანობის აპოლოგეტი, როგორსაც ანტიგონე განასახიერებს ანუის კონცეფციური დატვირთვით.


მარადაქტუალობას ყოველთვის შეინარჩუნებს ამ სახის კონტრ-დაპირისპირებულობა, ვინაიდან ეს არის, როგორც ადამიანის ეგზისტენციალური ტანჯვა-შფოთის მთავარი პრობლემა, იმდენად, დეტერმინირებულ კონტექსტში - ონტოლოგიური მრავალხმიანობისა და ანტიჰეგემონიის ნიშანდობლივი მტკიცებულება. რამეთუ, მყარად ფესვგამდგარ უკანონობას, ჩაგვრასა და უთანასწორობას ყოველთვის უპირისპირდება - ერთგვარი ეთიკური სათნოებების სახით, სამართლიანობისა და თანასწორუფლებიანობის იდეალისტური მიდგომა.
ირაკლი გოგიას რეჟისურით დადგმულ ვერსიაში, დამაკმაყოფილებელი კონტრაპუნქტული ხმები მოქმედებენ სცენაზე, ხოლო დომინაციური აქცენტირებით კი, რასაკვირველია, კრეონისა და ანტიგონეს ხანგრძლივი პაექრობის დრამატურგია.

​

მხატვარი: მარიკა კვაჭაძე, ლანა გოგოლაძე; კომპოზიტორი: მეჰრან მირმირი; ქორეოგრაფი: კატერინა ნეზვანოვა; მსახიობები: ანა ჯავახიშვილი, ანდრია გველესიანი, ჯორჯი დვალიშვილი, ანანო გულედანი, გვანცა კანდელაკი, ნიკა თეთრაძე.

​

ანდრია გველესიანის კრეონის აპარტე მაყურებელთან, ბერძნული მითის არქეტიპებზე გავლით, ფროიდისტული კონტურებით აკინძულ-აწყობილი მასკულინურობის თამამი დემონსტრირებაა, რომელიც ძალმომრეობას, დესპოტიზმს და უსამართლობისადმი კაპიტულანტურ, ამავდროულად მონურ მდგომარეობას დეკლარირებს სცენიდან. გველესიანის გმირი სპექტაკლის დასკვნით აკორდში, ანტიგონეს უსულო სხეულს მიუწვება, თითქოს და, ბოლოს დანებებული საკუთარი სისასტიკის მარწუხებს.


ანა ჯავახიშვილის ანტიგონე ანდრია გველესიანის კრეონს თამამ წინააღმდეგობას, შეუპოვრობას, სიმტკიცესა და თავგანწირვას უპირისპირებს - ფემინურობით კიდევ მეტად საინტერესოდ და მიმზიდველად.

ძვირფასმა კოლეგამ - დავით ბუხრიკიძემ ჩემთან საუბარში ნიშანდობლივი აღნიშვნა გააკეთა: -„დღეს ყველა დეკონსტრუირებული სტრუქტურით დგამსო“.


რასაც აბსოლუტურად ვიზიარებ, ყოველ შემთხვევაში ბოლო დროინდელი დაკვირვებებით; არ აქვს მნიშვნელობა სივრცულ სახელდებას, იქნება ეს სახელმწიფო, მუნიციპალური თუ დამოუკიდებელი თეატრი, მეტნაკლები სახესხვაობებით, ანუ ოდნავ მეტი დოზით ან ნაკლებით - დეკონსტრუირებული მასალა გამოაქვთ სცენაზე - ლამის რომ უკვე <ახალ სტერეოტიპად> იქცეს და არც ამჯერად გოგიას რეჟისურაა გამონაკლისი ამ თვალსაზრისით. დადგმის სქემა არაკონვენციურ სტილს მეტად ინარჩუნებს, მოქმედებათა რიგი უმეტესწილად ვერბალური თხრობის პრინციპს ემყარება, ვიდრე ქმედითი მიზანსცენების შინაარსობრივ ქრონოლოგიას.

ჰემონის პერსონაჟი (ჯორჯი დვალიშვილი), სოფოკლესთანაც და ანუისთანაც გარკვეულ მაგნეტიზმის მომენტს/განცდას წარმოშობს, როგორც ზნეობრივად სუფთა ფსიქოტიპი, ისე, როგორც ანტიგმირის ანტიპოდი, თუმცაღა, მისი მოქმედებების კარდიოგრამა შესაძლებელია ორგვარ ვარიანტად გავიაზროთ: ერთი მხრივ, არც იმდენად პოზიტიური თვალსაზრისით ანტიგონესთან მიმართებაში - დიდად რომ ვერაფერი მოიმოქმედა მამის წინააღმდეგ, საცოლის გადასარჩენად, რათა აერიდებინა <მსხვერპლშეწირვის აქტი> და მეორე მხრივ, ცალსახად არა-ნეგატიური კონოტაციითაც შეგვიძლია აღვიქვათ: - ჰემონს უყვარდა ანტიგონე და ამას ეჭვქვეშ ვერაფრით ვერ აყენებს <უმაღლესი მოქმედების აქტის> (ანუ სუიციდი) აღსრულების მტკიცებულება, რამეთუ, ის გაცნობიერებულად ირჩევს ფატალისტურ დასასრულს და აღარ აგრძელებს სიცოცხლეს ანტიგონეს გარეშე(!).


სოფია სებისკვერაძის ევრიდიკე-უტყვი გმირი, ჰორორის მსგავს ენერგეტიკულ მუხტს ქმნის, დუმილით, სტატიკური სვლებით, ტირილისა და სიცილის იმიტაციით, თუ ყვირილით.
ძიძის, ისმენესა და მცველის პერსონაჟები კი ნომინალურ ხაზს წარმოადგენს ახმეტელის თეატრის ვერსიაში.


სცენოგრაფიული ნიუანსები, იქნება ეს: თეთრი ზეწარი, რომელიც ასე ფუნქციურ ინსტრუმენტად არის ქცეული სპექტაკლის დასაწყისში, შუა და დასკვნით ეპიზოდებში; შემოსაზღვრული კვადრატული სივრცე - ტრაგედიის საპირწონე ქვეტექსტს ატარებს - კლაუსტროფობიული გარემოს ალუზიაა, სადაც ანტიგონეს ცხოვრების ყველა პერიპეტია სწორედ იქ თამაშდება და იქვე მთავრდება!..


<ანტიგონე> ყოველთვის იქნება ხელოვნებაში ინტერპრეტაციების, ხელახლა გამოხატვისა და ვარიაციების წინაპირობა ან საბაბი. ვინაიდან ჩემი აზრით, ისტორიულ ნარატივში ნიშანდობლივია, არა კონკრეტულად ძმის სიყვარულისთვის თავგანწირული მოსიყვარულე დის პროტოტიპის ჩვენება, არამედ გაცილებით მასშტაბური და ყოვლისმომცველი ნარატივი, რაც მოიაზრებს - <არას> თქმით დოგმების წინააღმდეგ მიმართულ ბასრ კონტრ-დარტყმას, მტკიცე ნონკონფორმიზმს - აღნიშნული ქმედება კი სიახლისა და ცვლილების პოზიტიურ პერსპექტივას მანიფესტირებს, რა მომენტშიც უმთავრესად იგრძნობა ხოლმე სიცოცხლის არსი(!).

კრეონისა და ჰემონის დასკვნით დიალოგში ერთმნიშვნელოვნად პრევალირებს შემდეგი ფრაზა: როცა ჰემონი შესთხოვს მამამისს ანტიგონეს გადარჩენას, რადგანაც ყოვლისშემძლეა და მბრძანებელი ყოველგვარი კანონის.


კრეონი უპასუხებს: „ყოვლისშემძლე ვარ კანონის შექმნამდე. მერე კი უძლური ვარ.“ მაშასადამე, იკვეთება შემდეგი პარადოქსი, რომ მბრძანებელი თავად გახდა მონა და უმოქმედო თავისი კანონების მარწუხებში. ჰემონი კი მემკვიდრული მავნე პრაქტიკის გამრღვევი აღმოჩნდა და ანტიგონეს მსგავსად ისიც მტკიცე <არას> მთქმელ ჰეროიკული გმირის პათოსს იაზრებს და პრაქტიკულადაც ახორციელებს, როგორც ანტი-ეპიგონი:
ჰემონი - „ნუთუ გგონიათ, რომ შევურიგდები თქვენებურ ცხოვრებას, შევძლებ ვიცოცხლო უიმისოდ, ვუყურო თქვენს ფუსფუსს, უაზრო ყბედობას, სიცარიელეს...“

ბიჭი ზოლიან პიჟამაში

  ირლანდიელი წარმოშობის მწერლის, ჯონ ბოინის 2006 წელს გამოცემული საყოველთაოდ ცნობილი რომანის მიხედვით დადგმული სპექტაკლის - „ბიჭი ზოლიან პიჟ...